ფინანსური რისკების მართვა არის კოორდინირებული პროცესი იმ გაურკვევლობების გამოსავლენად, შესაფასებლად, პრიორიტეტების დასადგენად, დასამუშავებლად და გასაკონტროლებლად, რომლებმაც შეიძლება გავლენა მოახდინოს ფულად ნაკადებზე, მომგებიანობაზე, ლიკვიდობაზე ან ფინანსური ვალდებულებების შესრულების უნარზე. სტატია ეხება პროექტზე დაფუძნებულ ბიზნესში წარმოქმნილ უარყოფით ფინანსურ შედეგებს.
მშენებლობის, რემონტის, დიზაინისა და სხვა საპროექტო ბიზნესები ამ გაურკვევლობას სწრაფად გრძნობენ. კლიენტის გადახდები სხვადასხვა დროს შემოდის, პროექტის ხარჯები მთელი სამუშაოს განმავლობაში წარმოიქმნება, საბოლოო მომგებიანობა კი ხშირად მხოლოდ გვიან ეტაპზე ხდება ნათელი.
ქვემოთ განხილულია ფინანსური რისკის არსი, ძირითადი სახეები, ანალიზის პრაქტიკული მეთოდები, რისკის თანაზომიერი შემცირების გზები და პროექტის მონაცემები, რომლებიც მენეჯერებს რეგულარული მონიტორინგისთვის სჭირდებათ.
შინაარსი:
რა არის ფინანსური რისკი?
რისკი არის გაურკვევლობის გავლენა მიზნებზე. ფინანსური რისკი ნიშნავს გაურკვევლობას, რომელმაც შეიძლება გამოიწვიოს უარყოფითი ფინანსური შედეგი: ზარალი, ფულადი ნაკადის დეფიციტი, მარჟის შემცირება ან ვალდებულების ვადაში შესრულების სირთულე.
პროექტების პორტფელში თანხა ობიექტებს შორის არათანაბრად მოძრაობს. ერთ პროექტზე კლიენტის გადახდა შემოდის, მეორეზე მასალის სასწრაფოდ შეძენაა საჭირო, მესამე კი მოსალოდნელ ავანსს ელოდება. პროექტების ცალკე აღრიცხვის გარეშე მენეჯერი ვერ ხედავს, რომელი პროექტი ქმნის ფულად ნაკადს, რომელი მოიხმარს მას და რომელი აგვიანებულ გადახდებზეა დამოკიდებული.
სასარგებლო მაჩვენებლებია შემოსავალი, პროექტის მარჟა, საბრუნავი კაპიტალი, დებიტორული დავალიანება, დაგეგმილი შემოსულობები, დაგეგმილი გასავლები და ვალდებულებების ვადები. ეს მონაცემები ყველა შედეგს ვერ წინასწარმეტყველებს, თუმცა რისკის ზემოქმედებას გამოსაკვლევად და სამართავად ხილულს ხდის.
რა არის ფინანსური რისკების მართვა?
ფინანსური რისკების მართვა განმეორებადი პროცესია. ის ერთმანეთთან აკავშირებს რისკის გამოვლენას, ანალიზს, შეფასებას, დამუშავებას, მონიტორინგსა და კომუნიკაციას, რათა თითოეული რისკი ერთჯერად პრობლემად არ დარჩეს.
მომგებიან ბიზნესსაც შეიძლება შეექმნას ლიკვიდობის წნეხი, რადგან მოგება და ხელმისაწვდომი ფული სხვადასხვა დროით მოძრაობს. მომწოდებლის ავანსი, კლიენტის დაგვიანება და პროექტის გადახდის გრაფიკი დროებით ფულად დეფიციტს ქმნის მაშინაც, როცა აღრიცხული მარჟა დადებითია.
პრაქტიკული სამუშაო პროცესი ასეთია:
- რისკის წყაროების, მოვლენების, მიზეზებისა და შესაძლო ფინანსური შედეგების გამოვლენა.
- ალბათობის, შედეგის, დროისა და ხელმისაწვდომი მონაცემების ხარისხის ანალიზი.
- ანალიზის განსაზღვრულ კრიტერიუმებთან შედარება და პრიორიტეტების დადგენა.
- რეაგირების გზის შერჩევა, პასუხისმგებელი პირის დანიშვნა და გადაწყვეტილების დაფიქსირება.
- ნარჩენი რისკის, პროექტის მონაცემებისა და დაშვებების ცვლილების მონიტორინგი.
- არსებითი ცვლილებების კომუნიკაცია და რისკის ჩანაწერის რეგულარული გადახედვა.
მუდმივად განახლებულ რისკების რეესტრში შეიძლება აისახოს პასუხისმგებელი პირი, მიზეზები, შედეგები, შეფასება, დამუშავების ღონისძიება, ნარჩენი რისკი და მიმდინარე სტატუსი.
ფინანსური რისკის ძირითადი სახეები
რისკების წყაროს მიხედვით დაჯგუფება გუნდს შესაბამისი რეაგირების არჩევაში ეხმარება. პროექტზე დაფუძნებული ბიზნესისთვის საწყის ჩარჩოდ ოთხი ფართო კატეგორია გამოდგება.
ლიკვიდობისა და ფულადი ნაკადის რისკი
ეს არის რისკი, რომ ბიზნესი ვალდებულებებს ვადაში მიუღებელი ზარალის ან საქმიანობის შეფერხების გარეშე ვერ შეასრულებს. ფულადი ნაკადის დეფიციტი შეიძლება წარმოიქმნას, როცა სამუშაო გეგმა, კლიენტის ჩარიცხვები, მომწოდებლის გადახდები, ხელფასები და სხვა ვალდებულებები სხვადასხვა დროით სრულდება.
საკრედიტო და კონტრაგენტის რისკი
ეს არის ზარალის რისკი, როცა კლიენტი, მომხმარებელი, მომწოდებელი ან სხვა კონტრაგენტი ვალდებულებას ვერ ასრულებს. მაგალითებია კლიენტის დაგვიანებული გადახდა ან მომწოდებლის მიერ შეთანხმებული პირობებით მიწოდების შეუსრულებლობა.
საბაზრო რისკი
საბაზრო რისკი საბაზრო მაჩვენებლების ცვლილებიდან წარმოიქმნება. მასალების ფასი, სავალუტო რისკი ან საპროცენტო განაკვეთი მნიშვნელოვანია მაშინ, როცა ისინი რეალურად მოქმედებს პროექტის შესყიდვებზე ან დაფინანსებაზე. ეს მაგალითები კონტექსტზეა დამოკიდებული და ყველა ბიზნესისთვის უნივერსალურ რისკად არ უნდა ჩაითვალოს.
საოპერაციო რისკი
საოპერაციო რისკი წარმოიქმნება არასათანადო ან წარუმატებელი პროცესების, ადამიანების, სისტემების ან გარე მოვლენების გამო. საპროექტო საქმიანობაში არასრულმა ხარჯთაღრიცხვამ, შესყიდვების სუსტმა კონტროლმა, ხარჯების დაგვიანებით დაფიქსირებამ ან ცვლილებების ცუდმა აღრიცხვამ შეიძლება გადახარჯვა გამოიწვიოს. გადახარჯვა შედეგია, ხოლო პროცესის ხარვეზი საოპერაციო რისკის მიზეზს ხსნის.
ერთი და იგივე მოვლენა შეიძლება რამდენიმე კატეგორიაზე მოქმედებდეს. კლიენტის დაგვიანებული გადახდა საკრედიტო რისკია და ლიკვიდობის წნეხსაც ქმნის, ამიტომ რისკების რეესტრში მიზეზიც და შედეგიც უნდა დაფიქსირდეს.
ფინანსური რისკის ანალიზის მეთოდები
ხარისხობრივი მეთოდები რისკების აღწერასა და პრიორიტეტების დადგენაში ეხმარება. რაოდენობრივი მეთოდები ხელმისაწვდომი პროექტისა და ფულადი ნაკადის მონაცემებით ფინანსურ შედეგებს იკვლევს. სასარგებლო შეფასება ხშირად ორივე მიდგომას აერთიანებს და გამოყენებულ დაშვებებს ასახელებს.
| მეთოდი | რას გვაძლევს | როდის გამოიყენება | საჭირო მონაცემები |
|---|---|---|---|
| რისკების რეესტრი | რისკების, პასუხისმგებელი პირების, მიზეზების, შედეგების, რეაგირებისა და სტატუსის განახლებადი ჩანაწერი | კომპანიისა და პროექტის დონეზე | პროექტის ეტაპები, შეთანხმებები, ვალდებულებები და განმეორებადი პრობლემები |
| ალბათობა-ზემოქმედების მატრიცა | ყურადღების პრიორიტეტების დასადგენი ხარისხობრივი ინსტრუმენტი | როცა ბევრი რისკი მენეჯმენტის ყურადღებისთვის კონკურირებს | ალბათობისა და ფინანსური ზემოქმედების თანმიმდევრული კრიტერიუმები |
| ფულადი ნაკადის პროგნოზი | მოსალოდნელი შემოსულობები, გასავლები და შესაძლო დეფიციტის დრო | ზრდის, დაქირავების ან რამდენიმე პროექტის ერთდროულად შესრულების დროს | შემოსულობების გეგმები, ხარჯების გრაფიკები და ვალდებულებები |
| სცენარების ანალიზი | შეთანხმებული ალტერნატიული პირობები და მათი გავლენა ფულად ნაკადსა და მარჟაზე | მნიშვნელოვანი ვალდებულების აღებამდე ან პროექტის არსებითი ცვლილების შემდეგ | დროის, ხარჯისა და მარჟის ალტერნატიული დაშვებები |
| მგრძნობელობის ანალიზი | დაშვებები, რომლებიც შედეგზე ყველაზე მეტად მოქმედებს | ფასის, დროის, შრომის ან მასალების დაშვებების გადახედვისას | ბიუჯეტი, ხარჯთაღრიცხვა და ფაქტობრივი ხარჯები კატეგორიების მიხედვით |
| სტრეს-ტესტირება | მკაცრი, თუმცა შესაძლებელი არასასურველი პირობების გავლენა | გაფართოებამდე ან მაღალი ვალდებულებების დროს | ხელმისაწვდომი ფული, აუცილებელი გადახდები და შემოსულობების დრო |
მატრიცა სუბიექტურია, ხოლო სცენარის, მგრძნობელობისა და სტრეს-ტესტის შედეგები დაშვებებსა და მონაცემების ხარისხზეა დამოკიდებული. ეს მეთოდები გადაწყვეტილებას მხარს უჭერს და სტატისტიკურ სიზუსტეს ვერ უზრუნველყოფს.
ანალიზი დასრულებულია მაშინ, როცა ბიზნესი შედეგებს საკუთარ კრიტერიუმებს ადარებს და რისკის დამუშავების გზას ან მისი შეგნებულად მიღების გადაწყვეტილებას ირჩევს.
როგორ შევამციროთ ფინანსური რისკი?
ფინანსური რისკის შემცირება განმეორებად კონტროლს ეფუძნება. შესაბამისი კომბინაცია დამოკიდებულია პროექტების პორტფელზე, კონტრაგენტებზე, ფულადი ნაკადის პროფილსა და ხელმისაწვდომ მმართველობით მონაცემებზე.
გადახდისა და დამტკიცების წესების განსაზღვრა
დააფიქსირეთ ჩარიცხვის ეტაპები, დამტკიცებაზე პასუხისმგებლობა, ხარჯების კატეგორიები და ვადაგადაცილებული ვალდებულებების დამუშავების პროცესი. საკრედიტო კონტროლი კონტრაგენტისა და პროექტის კონტექსტს უნდა შეესაბამებოდეს.
საბრუნავი კაპიტალისა და ფულადი ნაკადის მონიტორინგი
შეადარეთ დაგეგმილი და ფაქტობრივი შემოსულობები და გასავლები, გადაამოწმეთ დებიტორული დავალიანება და პროექტის ვადების შეცვლისას განაახლეთ ფულადი ნაკადის პროგნოზი.
პროექტების ცალკე აღრიცხვა
პროექტის დონეზე აღრიცხული შემოსავალი, ხარჯები, ნაშთი და მარჟა მენეჯერს აჩვენებს, ერთი პროექტი მეორეს ხომ არ აფინანსებს და სად განსხვავდება დაშვებები ფაქტობრივი შედეგებისგან.
ლიმიტებისა და დამტკიცების პროცესის გამოყენება
შესყიდვების კონტროლმა, ანგარიშვალდებული თანხების წესებმა, ხარჯების საერთო კატეგორიებმა და გეგმა-ფაქტის შედარებამ შეიძლება უკონტროლო ხარჯვა და ჩანაწერების დაგვიანება შეამციროს.
გაუთვალისწინებელი გარემოებების რეზერვის შექმნა
რეზერვი გაურკვევლობაზე რეაგირების ერთ-ერთი გზაა. მისი ზომა და გამოყენება ბიზნესის კონტექსტს უნდა შეესაბამებოდეს; რეზერვი გადახდისუუნარობისგან ან პროექტის ზარალისგან დაცვას ვერ უზრუნველყოფს.
სხვა შესაძლო რეაგირებაა რისკის თავიდან აცილება, შემცირება, გაზიარება ან გადაცემა და მიღება. დაზღვევა, ჰეჯირება, დაფინანსება და საკრედიტო პროდუქტები საჭიროებს კონკრეტული შემთხვევის შეფასებასა და კვალიფიციურ რჩევას.
დამუშავების შემდეგ ნარჩენი რისკი რჩება. საჭიროა მაჩვენებლების, დაშვებებისა და პროექტის გარემოში ცვლილებების მონიტორინგის გაგრძელება.
როგორ ეხმარება 101 მონიტორინგს?
ფინანსური რისკების მართვა პროექტის რეგულარულ მონაცემებსა და გეგმის ფაქტობრივ საქმიანობასთან დროულ შედარებაზეა დამოკიდებული. 101-ში თითოეული ობიექტი ან ხელშეკრულება შეიძლება ცალკე პროექტად იმართოს, საკუთარი ნაშთით, შემოსულობებითა და კატეგორიების მიხედვით დაყოფილი ხარჯებით.
ეს ჩანაწერები მენეჯერს ეხმარება შეაფასოს, სად შეიძლება წარმოიქმნას დროებითი ფულადი დეფიციტი, რომელ პროექტს აქვს უარყოფითი ნაშთი და ხარჯების რომელი კატეგორია განსხვავდება გეგმისგან. ქვითრები და გუნდის ანგარიშები ანალიზისა და ანგარიშგებისთვის დამადასტურებელ ჩანაწერებს ქმნის.
PRO+ მოიცავს ფულადი სახსრების მოძრაობის, პროექტის მარჟისა და კომპანიის ფონდის გაფართოებულ ანალიტიკას. ეს შესაძლებლობები სცენარებისა და სტრეს-ტესტებისთვის საჭირო მონაცემებს იძლევა, თუმცა პროგრამა ზარალის წინასწარმეტყველებას ან თავიდან აცილებას არ გულისხმობს.
პროდუქტის პრეზენტაცია გუნდს დაეხმარება, მიმდინარე ანგარიშგების პროცესი ხელმისაწვდომ საპროექტო ჩანაწერებს შეადაროს და გადაწყვიტოს, რომელი ანგარიშები უნდა შეიქმნას პირველ რიგში.