ტერმინი „ფაქტორული შემოსავალი“ ხშირად გვხვდება ეკონომიკის სახელმძღვანელოებში, მშპ-ზე საუბრისას და შემოსავლების განაწილების შესახებ სტატიებში. პრაქტიკაში ის მეწარმის ყოველდღიურ საქმიანობაშიც გამოსადეგია: გეხმარებათ თანხების დანიშნულების მიხედვით დალაგებაში და იმის დანახვაში, საბოლოოდ ვის უხდის ბიზნესი.
მარტივად რომ ვთქვათ, ფაქტორული შემოსავალი აჩვენებს, რა ანაზღაურებას იღებენ წარმოების ფაქტორების მფლობელები. ეს ის რესურსებია, რომელთა გარეშეც საქმე ვერ კეთდება: შრომა, კაპიტალი, მიწა და სხვა ბუნებრივი რესურსები, მეწარმეობა.
ქვემოთ განვიხილავთ ფაქტორული შემოსავლის სახეებს, შემოსავლის, ამონაგებისა და მოგების განსხვავებას და იმას, როგორ გამოიყენოთ ეს იდეა საპროექტო ბიზნესში, სადაც თანხები ობიექტების მიხედვით ნაწილ-ნაწილ მოძრაობს.
შინაარსი:
ფაქტორული შემოსავალი
ფაქტორული შემოსავალი არის ანაზღაურება, რომელიც წარმოების ფაქტორის პროდუქტის შექმნაში მონაწილეობით წარმოიქმნება. მარტივად: ვინც სამუშაოს შრომას, კაპიტალს ან ქონებას ახმარს, შესაბამის ანაზღაურებას იღებს.
გაეროს 2008 წლის ეროვნული ანგარიშების სისტემაში (ინგლისურენოვანი PDF) შემოსავლების წარმოქმნის ანგარიში აჩვენებს შრომის ანაზღაურებას და საოპერაციო ნამეტს ან შერეულ შემოსავალს. პირველადი შემოსავლების განაწილების ანგარიში დამატებით ასახავს საკუთრებიდან მიღებულ შემოსავლებს. ეს მაკროეკონომიკური კლასიფიკაციაა; ცალკეული კომპანიის მაჩვენებლები მისი აღრიცხვის წესებით უნდა დაითვალოთ.
ტერმინი აკადემიურად ჟღერს, მაგრამ მისი ლოგიკა პრაქტიკულია. ნებისმიერ პროექტში შეიძლება აჩვენოთ ჯაჭვი: დამკვეთმა გადაიხადა, ბიზნესმა თანხა სამუშაოს უზრუნველმყოფ პირებს გაუნაწილა, ნაშთში კი მფლობელის ანაზღაურება და განვითარებისთვის რეზერვი დარჩა.
ფაქტორული შემოსავლის სახეები: რას მიეკუთვნება თითოეული?
საბაზისო ეკონომიკაში ფაქტორულ შემოსავალს, როგორც წესი, ოთხ ფორმად ყოფენ: შრომის ანაზღაურება, რენტა, პროცენტი და მოგება.
ცხოვრებაში ისინი იმაზე ხშირად გვხვდება, ვიდრე ერთი შეხედვით ჩანს. საპროექტო ბიზნესში რენტის მაგალითია მიწის ნაკვეთის მფლობელისთვის მისი გამოყენების უფლების სანაცვლოდ გადახდილი თანხა. ოფისის ან ტექნიკის ქირაც მნიშვნელოვანია ხარჯების აღრიცხვაში, თუმცა გაეროს ეროვნული ანგარიშების სისტემა წარმოებული აქტივების ასეთ ქირას ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობის რენტისგან განასხვავებს.
- შრომის ანაზღაურება — შრომისთვის გადახდილი თანხა: ხელფასი, შესრულებული სამუშაოს მიხედვით ანაზღაურება, შემსრულებლებისთვის გადახდები.
- რენტა — მიწის ან სხვა ბუნებრივი რესურსის მფლობელის შემოსავალი მისი გამოყენების უფლების სანაცვლოდ.
- პროცენტი — კაპიტალის მფლობელის შემოსავალი, მაგალითად ანაბრის, ობლიგაციის ან გაცემული სესხის პროცენტი; ბიზნესისთვის სესხის პროცენტი შესაბამისი ხარჯია.
- მოგება — მეწარმისა და მფლობელის ანაზღაურება პროცესის ორგანიზებისა და რისკის გაწევისთვის.
| ფაქტორი | ფაქტორული შემოსავალი | ვინ იღებს | როგორ გამოიყურება საპროექტო ბიზნესში |
|---|---|---|---|
| შრომა | შრომის ანაზღაურება | თანამშრომლები, ბრიგადები, სამუშაოს შემსრულებელი კონტრაქტორები | ხელოსნების, ობიექტის ხელმძღვანელების, ინჟინრებისა და დიზაინერების ანაზღაურება |
| მიწა და ბუნებრივი რესურსები | რენტა | რესურსის მფლობელი | ობიექტის მიწის ნაკვეთით სარგებლობის საფასური |
| კაპიტალი | პროცენტი | ბანკი, ინვესტორი ან ფულის მფლობელი | სესხის პროცენტი, რეზერვის დეპოზიტიდან მიღებული შემოსავალი |
| მეწარმეობა | მოგება | ბიზნესის მფლობელი | საბოლოო შედეგი ყველა გადახდისა და ვალდებულების შესრულების შემდეგ |
ეს გადახდები კომპანიის შედეგში რომ არ აგერიოთ, ცალკე დათვალეთ ამონაგები, ხარჯები და მოგება. მარჟასა და ფასნამატს შორის განსხვავებას განვიხილავთ 101-ის სტატიაში (რუსულ ენაზე).
რით განსხვავდება ფაქტორული შემოსავალი შემოსავლისგან, ამონაგებისა და მოგებისგან?
დაბნეულობა მაშინ ჩნდება, როცა ნებისმიერ ფულად შემოსვლას შემოსავალს უწოდებენ. პროექტის სამართავად მნიშვნელოვანია ერთმანეთისგან გამიჯნოთ ფულის შემოსვლა, აღიარებული ამონაგები და მოგება.
კომპანიის შემოსავალი არის პერიოდის განმავლობაში ეკონომიკური სარგებლის აღიარებული ზრდა, მაგალითად შესრულებული სამუშაოდან მიღებული ამონაგები ან სხვა შემოსავალი. ფულადი შემოსვლა კი სახსრების მოძრაობას ასახავს. მიღებული ავანსი ფულს ზრდის, მაგრამ თავისთავად ჯერ არ ნიშნავს გამომუშავებულ შემოსავალს ან მოგებას.
ამონაგები შესრულებულ ვალდებულებებს უკავშირდება. 101-ის ბლოგშიც ეს ცალკეა ხაზგასმული: ამონაგები შესრულებული სამუშაოს საფუძველზე ითვლება და მხოლოდ ანგარიშზე ფულის ჩარიცხვით არ განისაზღვრება.
მოგება არის შედეგი, რომელიც ამონაგებიდან შესაბამისი ხარჯების გამოკლების შემდეგ რჩება; ხარჯების შემადგენლობა დამოკიდებულია იმაზე, რომელ მოგებას ითვლით — მთლიანს, საოპერაციოს თუ წმინდას.
ფაქტორული შემოსავალი სხვა კითხვას პასუხობს: რომელმა რესურსმა წარმოშვა ანაზღაურების მიღების უფლება და ვინ იღებს მას?
ტრანსფერები, მაგალითად სოციალური გასაცემლები, რესურსის წარმოებაში მონაწილეობის ანაზღაურება არ არის. ეროვნულ ანგარიშებში ისინი შემოსავლების მეორეული განაწილებისას აისახება.