Quyida yalpi daromadning amaliy ta’rifi, uni murakkab hisobotlarsiz hisoblash usuli, nimaga ta’sir qilishi va 101 ilovasida loyihalar hamda kompaniya bo‘yicha boshlang‘ich raqamlarni qayerdan olish mumkinligi tushuntiriladi.
Mundarija:
Nega yalpi daromad tushum va yalpi foyda bilan adashtiriladi?
Kundalik nutqda “daromad” deb deyarli hamma narsa ataladi: kelib tushgan pul, bajarilgan ish, foyda yoki ustama. Biznesni boshqarishda bu ko‘rsatkichlarni ajratib, jamoada atamalarning ma’nosini kelishib olish foydali.
Boshqaruv hisobida odatda keng ma’nodagi pul kelib tushishi, bajarilgan majburiyatlar bo‘yicha tushum va tushum bilan xarajatlar o‘rtasidagi farq — foyda farqlanadi. 101 blogida tushum bajarilgan majburiyatlar qiymati sifatida alohida tushuntiriladi.
Yana bir chalkashlik: “yalpi daromad” ba’zan og‘zaki ravishda “yalpi foyda” ma’nosida ishlatiladi. Yalpi foyda bevosita tannarx bilan bog‘liq: u xizmatdan olingan tushum va uni bajarish uchun qilingan bevosita xarajatlar farqidir.
Bu maqolada yalpi daromad nimani anglatadi?
Narx va xarajatlar bo‘yicha qarorlar uchun ushbu maqolada quyidagi ishchi ta’rif qo‘llanadi: yalpi daromad = tushum − tannarx (ishni bajarish yoki xizmat ko‘rsatishning bevosita xarajatlari).
Bu ma’noda u yalpi foydaga teng. Atama va ko‘rsatkich chegaralari haqida batafsil ma’lumot uchun 101 blogining yalpi foyda haqidagi maqolasiga (rus tilida) qarang.
Loyihadagi bevosita xarajatlarga odatda materiallar, ustalar va pudratchilar mehnati, yetkazib berish, sarflanadigan materiallar va obyekt uskunalari kiradi. Ofis ijarasi, buxgalteriya va ma’muriyat maoshlari ko‘pincha operatsion hamda sof foydani hisoblashning keyingi bosqichida inobatga olinadi.
Uni bilish va qo‘llash nima uchun kerak?
Yalpi daromad loyiha hali davom etayotganida uning iqtisodiy natijasini nazorat qilishga yordam beradi. Ko‘rsatkich pasaysa, smetani qayta ko‘rish, materiallarga ortiqcha sarfni to‘xtatish, narxni tuzatish yoki buyurtmachi bilan shartlarni qayta kelishish uchun vaqt bo‘lishi mumkin.
Bu ko‘rsatkich katta aylanma bor, ammo natija kam bo‘lgan vaziyatdan ham saqlaydi.
Amaliy qo‘llanishlar:
- Narxlarni tekshirish: yalpi foyda doimiy xarajatlarni qoplab, foyda qoldiradimi;
- Ish turlarini solishtirish: qaysi bosqichlar yetarli marja beradi, qaysilari esa faqat odat yoki xodimlar bo‘sh turmasligi uchun bajariladi;
- Xaridlarni nazorat qilish: tannarx qayerda bajarilgan ishlar tushumidan tezroq o‘sadi;
- Chegirmalarni boshqarish: ular qancha yalpi foydani kamaytiradi va buni nima bilan qoplash mumkin.
U nimaga ta’sir qiladi?
Yalpi daromad biznes barqarorligiga ta’sir qiladi. U tushumdan bevosita xarajatlar ayrilgach qoladigan natijani ko‘rsatadi; keyin undan doimiy xarajatlar, soliqlar, kredit foizlari va rivojlanish xarajatlari qoplanadi. Bu hisob ko‘rsatkichi, kassadagi pul qoldig‘i emas.
Ko‘rsatkich pasayishining sababi ko‘pincha narx, tannarx yoki loyihalar tarkibida bo‘ladi. Chegirmalar, bepul qo‘shimcha ishlar va qo‘shimcha ishlarni sust nazorat qilish narxni pasaytiradi. Shoshilinch xaridlar, material yo‘qotishlari, qayta ishlash, xato hajmlar va ortiqcha logistika tannarxni oshiradi.
Yalpi daromad rag‘batlantirish chegarasini ham belgilashga yordam beradi. Jamoa mukofotlar, foizlar va ulushlarni muhokama qilganda taxminlarga emas, loyiha natijasiga tayanish osonroq.
Qanday hisoblanadi?
Asosiy formula: yalpi daromad = tushum − tannarx.
Turli hajmdagi loyihalarni solishtirish uchun yalpi marjani hisoblang: yalpi marja = yalpi daromad ÷ tushum × 100%.
Misol: bir oyda loyiha bo‘yicha 1 200 000 ₽lik ishlar bajarilgan. Bevosita xarajatlar (materiallar, pudratchilar va ustalarning bajarilgan ishga bog‘liq haqi) 850 000 ₽ bo‘lgan. Yalpi daromad 350 000 ₽. Yalpi marja 350 000 ÷ 1 200 000 × 100% = 29,17%. Rubl miqdorlari faqat hisoblashni ko‘rsatadi; ular boshqa mamlakat uchun narx emas.
Barcha loyihalar uchun bir xil tartibdan foydalaning:
- Davrni tanlang: hafta, oy yoki loyiha bosqichi.
- Kompaniya qoidalariga ko‘ra shu davr tushumini, odatda bajarilgan ishlar, imzolangan dalolatnomalar yoki tasdiqlangan hisobotlar asosida belgilang.
- Faqat shu loyiha va davrga tegishli bevosita xarajatlarni yig‘ing.
- Tushumdan tannarxni ayirib, yalpi daromadni oling.
- Loyihalar yoki ish turlarini solishtirish kerak bo‘lsa, foizdagi marjani hisoblang.
Keng tarqalgan xato — kelib tushgan pulni tushum bilan aralashtirish. Buyurtmachining avansi pul oqimini yaxshilaydi, ammo ish bajarilib, unga tegishli xarajatlar aniqlanmaguncha yalpi daromad hosil bo‘lmaydi. Batafsil: 101 blogidagi tushum haqidagi maqola (rus tilida) va tushum bilan foyda farqi haqidagi maqola (rus tilida).
101 ilovasida raqamlarni qayerdan topish mumkin?
101 interfeysida bu ko‘rsatkich “yalpi daromad” deb nomlanmasligi mumkin. Uni hisoblash uchun bir davrdagi bajarilgan ishlar tushumini ularga tegishli bevosita xarajatlar bilan solishtiring.
Avvalo quyidagilarni ko‘ring:
- Buyurtmachidan kelib tushgan pullar. Avans va to‘lovlar “Поступление” (kirim) voqeasi bilan qayd etiladi. Voqea tasdiqlangach, summa loyiha balansiga qo‘shiladi.
- Bajarilgan ishlar bo‘yicha tushum. 101 mantiqida u pul o‘tkazilgan sana emas, tasdiqlangan majburiyatlar bilan bog‘lanadi.
- “Отчёт” (hisobot) voqeasidagi foyda va ustama. Voqea kartasida buyurtmachi uchun summalar, foyda va ustama ko‘rsatkichlari turli ranglarda ko‘rsatiladi.
Loyihadagi pulni tez nazorat qilish uchun loyiha balansini ko‘ring. U pul harakatini aks ettiradi; uni hisoblangan yalpi foyda deb qabul qilmang.
Loyiha rahbari, hamkor yoki pudratchi bo‘yicha tahlil kerak bo‘lsa, loyiha balansi va “Заработано” (ishlab topilgan) ko‘rsatkichidan foydalaning. Taqsimlash sozlamalarini alohida tekshirib, qiymatlarni loyiha tushumi va bevosita xarajatlari bilan solishtiring.
Loyihalarni taqqoslash uchun analitikadan foydalaning. Bir xil davrdagi tushum va bevosita xarajatlarni taqqoslab, har bir loyiha uchun yalpi foyda hamda uning ulushini bir xil usulda hisoblang.
101 ilovasi taqdimotida mutaxassis sizning tizimingizda tushum, tannarx va foyda qayerda ekanini hamda loyiha bo‘yicha yalpi foydani qanday hisoblashni ko‘rsatishi mumkin.
