Mundarija:
- Smeta tuzishdan oldin nimalarni qayd etish kerak?
- Hisob-kitobdan oldin qanday ma’lumotlarni yig‘ish kerak?
- Smetaning tuzilishi
- Smetani bosqichma-bosqich hisoblash tartibi
- Kutilmagan xarajatlar va materiallar zaxirasini qanday rejalashtirish va tushuntirish kerak?
- Smetani yuborishdan oldin tekshirish va versiyalarni yuritish
- 101 ilovasida smeta tuzishni qanday tezlashtirish mumkin?
Smeta tuzishdan oldin nimalarni qayd etish kerak?
Smeta tuzishdan oldin rejalashtirilgan xarajatlarni ishlar, materiallar va qo‘shimcha sarflar bo‘yicha alohida qayd eting. Smetaning ta’rifi, turlari va tuzilishi haqida smeta bo‘yicha sharh maqolasini o‘qing. Bu maqolada smetani qanday tuzishni bosqichma-bosqich ko‘rib chiqamiz.
Aytaylik, siz sanuzelni tayyor holda topshirish sharti bilan ta’mirlashga kelishdingiz. Smetada gidroizolyatsiya, ulanish nuqtalarini ko‘chirish va chiqindilarni olib chiqish alohida ko‘rsatilganini tekshiring. Har bir ishning hajmi va narxi ko‘rsatilsa, buyurtmachi va pudratchi ishlar ro‘yxatini kelishishdan oldin tekshira oladi.
Smeta ishlar va materiallarning rejalashtirilgan qiymatini ko‘rsatadi. Cheklar va bajarilgan ish hajmlariga asoslanib, amaldagi xarajatlarni jamlang. So‘ng ularni smetadagi ayni bandlar bilan taqqoslang. Shunda qayerda qiymat yoki miqdor o‘zgarganini ko‘rasiz.
Jadvalda formulalarni tekshiring va kelishilgan versiyalarni alohida saqlang. Agar dastur summalarni miqdor va narx asosida hisoblasa, dastlabki bandlarni va qayta hisoblangan jami summani tekshiring.
Hisob-kitobdan oldin qanday ma’lumotlarni yig‘ish kerak?
Smeta uchun avval obyektga oid dastlabki ma’lumotlarni yig‘ing. Ma’lumot kam bo‘lsa, jadvalga o‘rtacha qiymatlar kiritiladi va ular obyektdagi sharoitga mos kelmasligi mumkin. Ayrim raqamlar hozircha taxminiy bo‘lsa ham, ularni hisob-kitobdan oldin qayd eting.
O‘lchov paytida buyurtmachi umumiy maydonni aytishi mumkin. Siz esa devordagi o‘yiqlar, burchaklar, konstruksiyalar tutashgan joylar yoki yashirin qismlarni ko‘rasiz. Uchastkalarni alohida yozing va qaysilarini yana tekshirish kerakligini belgilang. Shunda hisob-kitobda har bir ish hajmi nimaga asoslangani ko‘rinadi.
Hisob-kitob uchun kamida quyidagi ma’lumotlarni yig‘ing.
- xonalar va ish hududlari, masalan, xonalar, qavatlar yoki tashqi kontur bo‘yicha;
- o‘lchovlar va ish hajmlari, jumladan maydonlar, perimetrlar, balandliklar va tarmoq yo‘nalishlarining uzunligi;
- bosqichlar bo‘yicha ishlar ro‘yxati, jumladan demontaj, dastlabki qurilish ishlari, muhandislik tarmoqlari va yakuniy pardoz;
- materiallar va brendlarga talablar yoki aniq tanlov bo‘lmasa, maqbul sifat darajalari;
- obyekt cheklovlari, jumladan lift, yukni tashib chiqish, shovqinli ishlar uchun vaqt cheklovlari, to‘xtash joyi va saqlash sharoiti;
- materiallarni kim sotib olishi, yetkazib berish va qavatga olib chiqishga kim javob berishi;
- ishlarni qabul qilish tartibi, jumladan bosqichlar, dalolatnomalar, fotosurat bilan qayd etish va tekshiruv ro‘yxatlari.
Ish hajmini obyektning o‘zida hisoblash kerak bo‘lsa, qurilish kalkulyatoridagi hisoblash misolini (rus tilida) ko‘ring. Misolda kalkulyator bajarilgan ishlar hisobotida ochilgan. Smetada tekshirilgan natijani tegishli bandning miqdori sifatida ishlating.
Smetaning tuzilishi
Aniq tuzilma ish davomida smetani tez tekshirishga va uni buyurtmachiga tushuntirishga yordam beradi. Ishlar va xarajatlar tartibsiz bitta ro‘yxatda tursa, obyektni boshqarish qiyinlashadi.
Smeta sarlavha qismi, ish turlari bo‘yicha bo‘limlar, har bir bo‘limdagi bandlar va yakuniy hisobdan iborat. Jadvalda ham, dasturda ham bir xil bo‘limlardan foydalansangiz, smeta versiyalarini taqqoslash osonlashadi.
| Smeta qismi | Nimalarni qayd etish kerak? | Nima uchun kerak? |
|---|---|---|
| Sarlavha qismi | obyekt, manzil, buyurtmachi, pudratchi, sana va versiya | amaldagi hujjatni topish va loyihalarni adashtirmaslik uchun |
| Bo‘limlar | demontaj, dastlabki qurilish ishlari, muhandislik tarmoqlari, pardoz va boshqa xarajatlar | ishlarni bosqichma-bosqich muhokama qilish va dalolatnoma bo‘yicha qabul qilish uchun |
| Bandlar | nomi, o‘lchov birligi, ish hajmi, narxi, summasi va izohlar | har bir qatorni tekshirish uchun |
| Yakuniy hisob | bo‘limlar bo‘yicha summalar, umumiy jami va kutilmagan xarajatlar uchun zaxiralar | umumiy holatni ko‘rish va budjetni boshqarish uchun |
Bo‘limlarni obyektdagi ish ketma-ketligiga mos tuzing. Avval demontaj, keyin dastlabki qurilish ishlari (polni tekislash qatlami, suvoq, to‘siq devorlar), muhandislik tarmoqlari (elektr va santexnika), pardoz va boshqa xarajatlar (yetkazib berish, chiqindilarni olib chiqish, ijara) keladi. Bu tartib smetani muhokama qilishni osonlashtiradi va qo‘shimcha xarajatlar bandlarini unutib qoldirish ehtimolini kamaytiradi.
Har bir band uchun o‘lchov birligini ko‘rsating. U kvadrat metr, uzunlik bo‘yicha metr, dona yoki xizmat bo‘lishi mumkin. Miqdor va narx bir xil birlikda berilganini tekshiring. Birliklar turlicha bo‘lsa, tarif to‘g‘ri bo‘lganida ham qator summasi xato chiqishi mumkin.
Smetani bosqichma-bosqich hisoblash tartibi
Turli obyektlarda bir xil hisoblash tartibidan foydalansangiz, smetalarni taqqoslash va tushib qolgan bandlarni topish osonlashadi.
Narxlarni taxminan belgilashdan boshlasangiz, keyin nega bir xonadagi summa boshqasidan farq qilishini asoslash qiyinlashadi. Ish hajmlarini avval qayd etsangiz, smetadagi hisob-kitobni kuzatish oson bo‘ladi.
- Ishlar ro‘yxati, bosqichlari, xarid uchun mas’ul shaxs va sifat talablarini qayd eting. Shu ma’lumotlar hisob-kitob doirasini belgilaydi. Uni buyurtmachi bilan tekshirib oling.
- Devor, pol va shift maydonlarini, tarmoq yo‘nalishlari uzunligini, ulanish nuqtalari va buyumlar sonini o‘lchang yoki sanang. Natijalarni tegishli bandlarning boshlang‘ich miqdori sifatida yozing.
- Smetani demontaj, dastlabki qurilish ishlari, muhandislik tarmoqlari, pardoz va boshqa xarajatlar bo‘limlariga ajrating. Shu tartibda har bir bo‘limning hajmi va qiymatini tekshirishingiz mumkin.
- Narxlar ro‘yxatidan ish nomi, o‘lchov birligi va birlik narxini oling. Tanlangan tarif kerakli ishga va o‘lchov birligiga mos kelishini tekshiring.
- Ish hajmini kiriting va uni birlik narxiga ko‘paytiring. Hosil bo‘lgan summani shu qatorga yozing.
- Materiallarni alohida bo‘lim yoki varaqda ko‘rsating. Xarid xarajatlarini alohida tekshirish uchun miqdor, o‘lchov birligi, narx, yetkazib berish va qavatga olib chiqishni qayd eting.
- Bir-biriga bog‘liq qatorlarni tekshiring. Gruntlash, suvoq, shpaklyovkalash va bo‘yash ketma-ketligini, shuningdek kabel, gofrali quvur, taqsimlash qutilari va avtomatik o‘chirgichlar bandlarini ko‘rib chiqing. Shunda qaysi tayyorgarlik ishlari yoki sarf materiallarini qo‘shish kerakligini ko‘rasiz.
- Kutilmagan ishlar uchun mablag‘ zaxirasini va sarf materiallari zaxirasini alohida ko‘rsating. Bu summalar va miqdorlar qaysi kelishilgan shartlar asosida hisoblanganini yozing.
- Har bir bo‘limdagi qatorlar summasini qo‘shing, so‘ng bo‘limlarning jami summalarini qo‘shing. Zaxirani alohida ko‘rsating va u umumiy jamiga kiritilgan yoki kiritilmaganini yozing. Kelishish uchun aynan qaysi hisob-kitob yuborilganini aniqlash uchun sana va versiya raqamini kiriting.
Hisob-kitobni Excel dasturida ham tuzish mumkin. Smetalar ko‘p bo‘lsa, bandlar bazasi va smeta tuzish vositasidan foydalanish qulay. Narxlar ro‘yxatdan olinadi, jamilar avtomatik hisoblanadi va qo‘lda bajariladigan ish kamayadi. Jarayon misoli smeta tuzish vositasidan foydalanish bo‘yicha yo‘riqnomada keltirilgan.
Kutilmagan xarajatlar va materiallar zaxirasini qanday rejalashtirish va tushuntirish kerak?
Smetadagi kutilmagan xarajatlar ko‘pincha savol tug‘diradi. Buyurtmachi zaxira bandini ko‘rib, nimaga pul to‘layotganini bilmoqchi bo‘ladi. Pudratchi esa obyektni ko‘zdan kechirganda ish davomida hozircha aniq band qilib yozib bo‘lmaydigan qo‘shimcha yechimlar kerak bo‘lishi mumkinligini tushunadi.
Zaxiraning maqsadini aniq yozing va miqdorini chegaralang. Uni foizda yoki qat’iy summada belgilash, yoxud yashirin nuqsonlar, muhandislik tarmoqlarida qo‘shimcha ishlar yoki qo‘shimcha jihozlash kabi aniq xavflarga bog‘lash mumkin. Batafsil ma’lumot uchun 101 blogida kutilmagan xarajatlar va ularni boshqarish haqidagi maqolani (rus tilida) o‘qing.
Materiallar zaxirasini hisoblashda shikastlanish, kesib moslash, sinish va nuqsonlarni hisobga oling. Odatda bu zaxira materiallarning miqdoriga qo‘shiladi. Turli xavflarni alohida ko‘rish uchun uni kutilmagan ishlar uchun ajratilgan mablag‘dan ajrating.
Ustama va chegirmalarni ham tekshiring. Narxlar ro‘yxati bilan ishlasangiz, ustama birlik narxiga kiritilganmi, koeffitsiyent sifatida berilganmi yoki bo‘limning jami summasiga qo‘shilganmi, aniqlang. Bu ustamani bir marta qo‘llashga yordam beradi. Smeta tushunarli narxlar ro‘yxatiga asoslanganini va dastur jamilarni qo‘lda yozilgan formulalarsiz hisoblashini ko‘rsa, buyurtmachiga hisob-kitobni tushunish osonroq bo‘ladi.
Smetani yuborishdan oldin tekshirish va versiyalarni yuritish
Smetani yuborishdan oldin tekshirib chiqing. Bu vaqt va pulni tejaydi hamda obro‘yingizni asrashga yordam beradi. Smetadagi xato bosqich uchun haq to‘lashda nizoga sabab bo‘lishi mumkin.
Smetani buyurtmachi va usta nuqtayi nazaridan o‘qing. Buyurtmachi narxga nimalar kiritilganini ko‘rishi, usta esa qaysi ishlarni qanday hajmda bajarish kerakligini tushunishi lozim. Ikki xil talqin qilish mumkin bo‘lgan bandlarni kelishishdan oldin aniqlashtiring.
- o‘lchov birliklari va ish hajmlarini tekshiring. Yonma-yon qatorlarda m² va uzunlik metrini adashtirmang;
- ishlarning ketma-ketligini tekshiring, masalan, asosni tayyorlash, gruntlash, tekislash va yakuniy pardoz;
- boshqa xarajatlar bo‘limini tekshiring, jumladan chiqindilarni olib chiqish, yetkazib berish, qavatga olib chiqish, sarf materiallari va asboblar ijarasi;
- smeta Excel dasturida bo‘lsa, formulalar va jami summalarni tekshiring. Bitta katakdagi xato umumiy jamini o‘zgartiradi;
- versiyani qayd eting. Sana, versiya raqami va nimalar o‘zgarganini yozing.
Ish nomlari, o‘lchov birliklari, hajmlar va formulalardagi odatiy xatolarni ko‘rib chiqish uchun smetadagi xatolar tahlilini (rus tilida) o‘qing.
101 ilovasida smeta tuzishni qanday tezlashtirish mumkin?
Usta yoki ish boshqaruvchi 101 ilovasida alohida bosqich uchun smartfon yoki brauzerda smeta hodisasini yaratishi mumkin. Loyiha va xarajat toifasi hisob-kitobni tegishli obyekt va xarajat turiga bog‘lashga yordam beradi.
Ulangan narxlar ro‘yxatidan bandlarni tanlang yoki huquqlaringiz va xarajat toifasi sozlamalari ruxsat bersa, ularni qo‘lda qo‘shing. Miqdorni kiriting, narx va tannarxni tekshiring. 101 shu ma’lumotlar asosida har bir bandning summasini va umumiy jamini hisoblaydi. Avval bandlarni saqlang, keyin smetaning o‘zini saqlang. Natijani tekshirish uchun saqlangan smetani qayta oching. Batafsil tartib smeta yaratish yo‘riqnomasida (rus tilida) berilgan.
Mavzuni blog orqali o‘rganishni boshlash uchun smeta tuzish bo‘yicha batafsil qo‘llanma (rus tilida) va smetani tez hisoblash haqidagi maqola (rus tilida) bilan tanishing. Ular yuqoridagi tuzilmani ishda ishlatiladigan dasturga ko‘chirishga yordam beradi.
Har bir mutaxassis o‘z bo‘limini hisoblasa ham qulay. Elektrchi elektr ishlarini, pardozchi pardozni, santexnik santexnika ishlarini hisoblaydi. Keyin hisob-kitoblar bitta hujjatga jamlanadi. Bunda muloqot paytida kamroq ma’lumot yo‘qoladi va smeta obyektning amaldagi ishlariga yaqinroq bo‘ladi.
Dastlabki ma’lumotlar o‘zgarsa yoki qo‘shimcha ishlar paydo bo‘lsa, yangi versiya chiqaring va qaysi qatorlar hamda summalar o‘zgarganini ko‘rsating. Loyiha davomida amaldagi natijani kelishilgan versiya bilan taqqoslashingiz mumkin.
Dastlabki ma’lumotlar tayyor bo‘lgach, hisob-kitobni 101 smeta dasturiga ko‘chirib, yakuniy summani tekshiring.





