Smetadagi zaxira ehtiyoji keyinroq ma’lum bo‘lishi mumkin bo‘lgan ishlar va xarajatlar uchun mablag‘ rejalashtirishga yordam beradi. Smeta tuzuvchi mutaxassis obyektning xatarlarini va tatbiq etiladigan qoidalarni baholaydi, buyurtmachi esa mablag‘ qaysi holatlar uchun ajratilganini ko‘radi. Shartnoma narxidagi o‘zgarish shartnoma va qonunga muvofiq alohida rasmiylashtiriladi.
Mundarija:
Zaxirada nimalarni hisobga olish kerak
Avval ma’lum bo‘lgan ishlar, materiallar va hajmlarni asosiy smetaga kiriting. So‘ng hozircha aniq baholab bo‘lmaydigan xatarlar ro‘yxatini tuzing. Masalan, eski qoplama ostidagi asos shikastlangan bo‘lishi mumkin. Har bir holatni qachon tekshirish mumkinligini va u sababli qanday qo‘shimcha ishlar kerak bo‘lishini ko‘rsating. Shunda buyurtmachi zaxira qaysi noaniq holatlarni qoplashini ko‘radi.
Nega smeta summasi oshadi
- Agar tekshiruvda avvaldan ma’lum ish tushib qolgani, o‘lchov noto‘g‘ri olingani yoki formulada xato borligi aniqlansa, dastlabki hisob-kitobni tuzating va qaysi bandlar o‘zgarganini ko‘rsating.
- Agar buyurtmachi ishlar qo‘shsa yoki qarorini o‘zgartirsa, ish hajmidagi o‘zgarishni alohida hisob-kitobda ko‘rsating. Shunda uning qiymat va muddatlarga ta’sirini kelishib olish mumkin.
- Agar demontajdan keyin yashirin nuqson aniqlansa, uning joyi va holatini yozing, o‘lchovlarni oling va suratni ilova qiling. Bu ma’lumotlar qo‘shimcha ishlar tarkibini asoslashga yordam beradi.
Shu tariqa o‘zgarish sababini ajratib, smetadan og‘ishni tekshirish uchun qaysi ma’lumotlar kerakligini aniqlash mumkin.
Rossiyaning 421/пр-son Metodikasiga muvofiq zaxira
Avval Metodikaning 3-bandi (matn rus tilida) bo‘yicha qo‘llanish doirasini tekshiring. Jumladan, u budjet yoki ushbu bandda ko‘rsatilgan tashkilotlar mablag‘lari hisobidan moliyalashtiriladigan qurilishni, ko‘p xonadonli uylarning umumiy mol-mulkini kapital ta’mirlashning ayrim holatlarini hamda federal qonun yoki shartnomada nazarda tutilgan boshqa holatlarni qamrab oladi.
Rossiya Qurilish vazirligining 30.01.2026 dagi 42/пр-son buyrug‘i tahriridagi 179-band (matn rus tilida) zaxiraning yuqori chegaralarini belgilaydi. Chegara obyekt turiga bog‘liq.
- ishlab chiqarishga mo‘ljallanmagan kapital qurilish obyektlari uchun 2% gacha
- ishlab chiqarish maqsadidagi kapital qurilish obyektlari va chiziqli obyektlar uchun 3% gacha
- Rossiya Federatsiyasi Shaharsozlik kodeksining 48.1-moddasida nazarda tutilgan noyob, o‘ta xavfli va texnik jihatdan murakkab kapital qurilish obyektlari uchun 10% gacha
Zaxira mablag‘lari ehtiyoji ishchi hujjatlar tayyorlanayotganda, qurilish vaqtida loyiha hujjatlarida nazarda tutilgan yechimlar yoki shartlar aniqlashtirilganda, shuningdek o‘zgargan yoki avval hisobga olinmagan omillar, ish sharoitlari va usullari bilan bog‘liq murakkabliklar aniqlanganda ma’lum bo‘ladigan ishlar va xarajatlar uchun mo‘ljallangan. Zaxira miqdorini buyurtmachi tegishli budjet mablag‘larining bosh taqsimlovchisi bilan kelishgan holda belgilaydi. Buyurtmachining o‘zi shunday taqsimlovchi bo‘lsa, u bilan alohida kelishish talab etilmaydi.
Zaxira summasi yig‘ma smeta hisob-kitobining 1–12-boblari jami asosida hisoblanadi. U shu jamidan keyin alohida qatorda ko‘rsatiladi va 4–8-ustunlar bo‘yicha taqsimlanadi. Agar smeta Metodikaning qo‘llanish doirasiga kirmasa, zaxirani obyekt xatarlari, shartnoma va tatbiq etiladigan qoidalarga asoslanib belgilang.
Qo‘shimcha ishlarni qanday asoslash kerak
- Nima o‘zgarganini qayd eting. Sabab, joy, o‘lchovlar va qo‘shimcha hajmlarni ko‘rsating. Surat, ko‘rik qaydi yoki boshqa tasdiqlovchi hujjatni ilova qiling.
- Narx va muddat qanday o‘zgarishi bo‘yicha hisob-kitob tayyorlang. Shartnoma va tatbiq etiladigan qoidalarni tekshiring, buyurtmachini belgilangan tartibda xabardor qiling. Agar shartnoma yoki qonun talab qilsa, qo‘shimcha ishlarni boshlashdan oldin zarur rozilikni oling.
- Ishlar bajarilgach, amaldagi hajmlarni 101 dagi ishlar hisobotida (yo‘riqnoma rus tilida) ko‘rsating. Agar ishlarni qabul qilish dalolatnomasi (yo‘riqnoma rus tilida) kerak bo‘lsa, uni kerakli davr uchun shakllantiring. Imzolashga yuborishdan oldin bandlar, summalar va rekvizitlarni tekshiring.
Rossiya huquqiga ko‘ra, qat’iy narxni o‘zgartirish uchun alohida asos kerak. Tekshiruvda Rossiya Federatsiyasi Fuqarolik kodeksining 709-moddasini (matn rus tilida) hisobga oling. Qurilish pudratida hisobga olinmagan ishlar haqida xabar berish tartibini ham Rossiya Federatsiyasi Fuqarolik kodeksining 743-moddasi (matn rus tilida) bo‘yicha tekshiring. Agar buyurtmachi iste’molchi sifatida qatnashsa, smeta qoidalari tatbiq etilishini Rossiya Federatsiyasining «Iste’molchilar huquqlarini himoya qilish to‘g‘risida»gi qonunining 33-moddasi (matn rus tilida) bo‘yicha ham tekshiring.
O‘zgarishlarni buyurtmachi bilan qanday muhokama qilish kerak
Smetani kelishayotganda buyurtmachiga dastlabki hajmlarni, ehtimoliy xatarlarni va qayta hisoblash usulini ko‘rsating. Xabarnomalarni kim qabul qilishi va tomonlar qarorlarni qayerda qayd etishini kelishib oling. Agar obyektdagi sharoit o‘zgarsa, hisob-kitob va tasdiqlovchi hujjatlarni kelishilgan aloqa kanali orqali yuboring. Shunda buyurtmachi qanday qo‘shimcha hajm paydo bo‘lganini, muddat va summa qanday o‘zgarishini hamda qanday qaror qabul qilish kerakligini ko‘radi.
