როგორ ამოვიცნოთ არარენტაბელური პროექტი?

არარენტაბელური პროექტი ხელშეკრულების ხელმოწერის დღეს იშვიათად ჩანს წამგებიანად. ხარჯთაღრიცხვაში რიცხვები წერია, ბრიგადა დაკავებულია, დამკვეთი გრაფიკით იხდის და შესყიდვები მიმდინარეობს. ობიექტის დასრულებისას კი აღმოჩნდება, რომ მოსალოდნელზე ნაკლები თანხა დარჩა და პროექტის რენტაბელობა წვრილ „დანაკარგებად“ დაიშალა, რომლებიც ერთიან სურათად არავის შეუკრებია.

პრობლემა ისაა, რომ წამგებიანი პროექტი თითქმის ყოველთვის ნაცნობი მიზეზებისგან ყალიბდება: ხარჯთაღრიცხვაში სამუშაოები სრულად არ გაითვალისწინეს, სარისკო გადახდის სქემა აირჩიეს, ცვლილებები ფასის დაფიქსირების გარეშე შეათანხმეს, ანგარიშვალდებულ პირებზე გაცემულ თანხებზე კონტროლი დაკარგეს ან პირდაპირი ხარჯები ზედნადებისგან არ გამიჯნეს.

ქვემოთ მოცემულია არარენტაბელური პროექტების ამოცნობის პრაქტიკული გზა, სანამ ისინი ჩვევად იქცევა. ის გამოდგება მშენებლობისა და რემონტისთვის, ასევე ნებისმიერი პროექტებზე დაფუძნებული ბიზნესისთვის, სადაც მოგება ცალკეული ობიექტისა თუ შეკვეთის ფარგლებში იქმნება.

რატომ შეიძლება არარენტაბელური პროექტი ადვილად გამოგრჩეთ?

ხშირი სცენარი ასეთია: ობიექტი „შეგრძნებით“ მომგებიანია. დამკვეთი კმაყოფილია, მოცულობა იზრდება და დამატებითი სამუშაოები ჩნდება. ამ დროს ფული მცირე ნაწილებად გადის: ხან მიტანის საფასური, ხან სახარჯი მასალები, ხან ოსტატის ავანსი, ხან ხელსაწყოს სასწრაფო ქირა. თითოეული ოპერაცია უმნიშვნელოდ გამოიყურება და პროექტის რენტაბელობის კონტროლი თვეში ერთხელ შემოწმებად იქცევა.

მეორე სცენარში პროექტი ზეპირ შეთანხმებებს ეყრდნობა. პროექტის ხელმძღვანელი დარწმუნებულია, რომ „ამას მოგვიანებით დამატებითი შეთანხმებით გავაფორმებთ“, სამუშაოთა მწარმოებელი ფიქრობს, რომ „დამკვეთს ესმის“, შესყიდვებზე პასუხისმგებელი კი ამბობს, რომ „მასალები რეალური სამუშაოსთვის საჭიროა“. როცა რიცხვები დოკუმენტითა და აღრიცხვაში დაფიქსირებული მოვლენით არ მყარდება, პროექტის არარენტაბელობა ხშირად მხოლოდ ჩაბარების შემდეგ ჩანს.

მესამე მიზეზი მოგებისა და ფულადი სახსრების აღრევაა. ანგარიშზე თანხა შეიძლება იყოს, მაგრამ პროექტი მაინც წამგებიანი იყოს: გადახდების ნაწილი სხვა ობიექტს ეკუთვნის, ზოგი ხარჯი არ არის შეტანილი, ბრიგადისა და ქვეკონტრაქტორების წინაშე არსებული ვალების ნაწილი კი არ არის გაფორმებული. ამ საკითხის გააზრებაში დროებითი ფულადი დეფიციტის თემაც დაგეხმარებათ: ფულადი სახსრები დროის კონკრეტულ მომენტს ასახავს, პროექტის რენტაბელობა კი საბოლოო შედეგს.

რა მაჩვენებლები უნდა გამოთვალოთ პროექტის რენტაბელობის შესაფასებლად?

წამგებიანი პროექტის წინასწარ ამოსაცნობად გამოთვლების სამი დონე საკმარისია. ამისთვის ოცი ჩანართისგან შემდგარი ფინანსური მოდელი არ გჭირდებათ.

1) პროექტის გეგმური მთლიანი მოგება (მარჟა). ფორმულა მარტივია: გეგმური შემოსავალი მინუს პირდაპირი ხარჯები. პირდაპირ ხარჯებში შედის მასალები, ქვეკონტრაქტორების სამუშაოები, ნამუშევრის მოცულობის მიხედვით ანაზღაურება, მიტანა, ობიექტისთვის ტექნიკის ქირა და სახარჯი მასალები, რომლებიც რეალურად ამ პროექტს ეკუთვნის. მცირე მარჟის შემთხვევაში ნებისმიერი შეცდომა პროექტს დაუცველს ხდის. 101-ის ბლოგში ეს განხილულია როგორც „იაფი ფულის“ მოვლენა; სასარგებლოა სტატია დაბალ მარჟიანობასა და გადაწყვეტილებების ლოგიკაზე.

2) ზედნადები და მმართველობითი ხარჯები. პროექტის ყურადღებით მართვის შემთხვევაშიც არსებობს ოფისი, ხელმძღვანელი, ბუღალტერია, მარკეტინგი, ტრანსპორტი და კავშირი. ეს ხარჯები ხარჯთაღრიცხვაში ხშირად „არ ჩანს“. ამიტომ პროექტის რენტაბელობა ნორმალური გვეჩვენება, კომპანიას კი წმინდა მოგება არ რჩება.

მთლიანი მოგება ფულადი თანხაა; მთლიანი მოგების მარჟა = მთლიანი მოგება / შემოსავალი × 100%. პროექტის საპროგნოზო შედეგი ზედნადები ხარჯების შემდეგ = გეგმური მთლიანი მოგება − პროექტზე განაწილებული ზედნადები და მმართველობითი ხარჯები. ქვემოთ მოცემულ გამოთვლებში პროექტის რენტაბელობა ამ შედეგის წილს ნიშნავს გეგმურ შემოსავალში: საპროგნოზო შედეგი / გეგმური შემოსავალი × 100%. ეს საპროგნოზო შედეგი გადასახადებამდეა გამოთვლილი და წმინდა მოგება არ არის. ნულოვანი შემოსავლის შემთხვევაში შესაბამისი პროცენტული მაჩვენებელი განუსაზღვრელია.

3) ფულადი ნაკადების გრაფიკი: ვინ და როდის იხდის. რენტაბელურ პროექტსაც შეიძლება ფული გაუჭირდეს, თუ დამკვეთის გადახდები იგვიანებს, შესყიდვებისა და ხელფასების გადახდა კი სამუშაოების მიმდინარეობისას არის საჭირო. ასეთმა სქემამ ნორმალური მარჟის შემთხვევაშიც შეიძლება ვალები და ჯარიმები გამოიწვიოს.

თუ ხარჯთაღრიცხვა „თვალის ზომით“ დგება, რისკი იზრდება. სასარგებლოა ხარჯთაღრიცხვის სტრუქტურისა და დამკვეთის მოლოდინების შესახებ ორიენტირიც: საჭიროა თუ არა ხარჯთაღრიცხვა ბინის რემონტისთვის და რას იძლევა ის რეალურად (რუსულ ენაზე).

წამგებიანი პროექტის ადრეული ნიშნები

არარენტაბელური პროექტი იშვიათად ფუჭდება ერთი მოვლენის გამო. უფრო ხშირად პრობლემა განმეორებადი ნიშნების მეშვეობით ძლიერდება. კარგი ისაა, რომ ეს ნიშნები პირველივე კვირებში ჩანს, თუ გეგმურ და ფაქტობრივ მაჩვენებლებს შეადარებთ და შეთანხმებების დაფიქსირებისა და შესრულების დისციპლინას დააკვირდებით.

ცალკე ნიშანია განცდა, რომ „მოგება არის, უბრალოდ მოგვიანებით გამოჩნდება“. სინამდვილეში ეს ხშირად ნიშნავს, რომ მოგება იმედმა ჩაანაცვლა: დამატებითი სამუშაოების ანაზღაურება დოკუმენტურად არ არის გამყარებული, ხარჯების ნაწილი ჩატებშია დარჩენილი, ქვეკონტრაქტორების ვალები შეჯერებული არ არის, შესყიდვები კი ობიექტს არ უკავშირდება. „რეალობის დათვლის“ შესახებ სასარგებლო საყრდენია სტატია პატიოსან აღრიცხვასა და ფაქტების დაფიქსირების საჭიროებაზე (რუსულ ენაზე).

პროექტის სწრაფი შემოწმება სამუშაოების დაწყებამდე

თუ მოსამზადებლად ერთი საღამო გაქვთ, თანმიმდევრობა ასეთია: ჯერ ხარჯთაღრიცხვა შეამოწმეთ, შემდეგ ფული და ბოლოს ცვლილებების წესები. ეს ნერვებს დაგიზოგავთ: ხარვეზებით სავსე ხარჯთაღრიცხვისთვის გადახდების გრაფიკის შედგენას აზრი არ აქვს.

1. ხარჯთაღრიცხვა ფასების სიისა და ეტაპების მიხედვით შეადგინეთ, ყველაფერს ერთ გამსხვილებულ „გასაღებით ჩაბარების“ პოზიციაში ნუ გააერთიანებთ.
2. დაამატეთ ობიექტის პირდაპირი ხარჯები: მასალები, ქვეკონტრაქტორების სამუშაოები, ნამუშევრის მოცულობის მიხედვით ანაზღაურება, მიტანა და ქირა.
3. გაითვალისწინეთ ზედნადები ხარჯები: პროცენტი ან ფიქსირებული თვიური თანხა, რომელიც პროექტის რეალურ მოხმარებას შეესაბამება.
4. გამოთვალეთ გეგმური მარჟა და პროექტის რენტაბელობა პროცენტებში.
5. შეადგინეთ დამკვეთის გადახდებისა და სავალდებულო გადასახდელების კვირეული კალენდარი.
6. შეამოწმეთ ცვლილებების წესები: ვინ ათანხმებს, როგორ ფიქსირდება ფასი და რა ვადაში ფორმდება ხელმოწერით.
7. დააწესეთ ლიმიტები ანგარიშვალდებულ პირებზე გაცემულ თანხებსა და შესყიდვებზე: ვინ, რაში და რა დამადასტურებელი დოკუმენტით ხარჯავს.

მშენებლობასა და რემონტში თავიდანვე სასარგებლოა ორი განსხვავებული შედეგის გათვალისწინება: „ობიექტის მოგება“ და „ყოველკვირეული ფულადი კომფორტი“. სუსტი ფულადი ნაკადების გრაფიკი ხშირად გაიძულებთ კრედიტის აღებას, ბრიგადაზე ზეწოლას ან შესყიდვების შენელებას. ამ საკითხში გამოგადგებათ სტატია სამშენებლო კომპანიაში დროებითი ფულადი დეფიციტის თავიდან აცილებაზე.

რა უნდა გააკეთოთ, თუ პროექტი უკვე მიმდინარეობს და მარჟიანობა მცირდება?

არარენტაბელურ პროექტში საშიშია ჩვევა, რომ „ბოლომდე როგორმე მივიყვანოთ“. პროექტებზე დაფუძნებული ბიზნესი იგებს, როცა გადაწყვეტილებები ნიშნებზე დაყრდნობით მიიღება და არა ემოციებით. აქ ზარალის შეჩერების წესები მუშაობს: წინასწარ განსაზღვრეთ, რა უნდა გააკეთოთ, როგორც კი მარჟა კომპანიის მიერ უსაფრთხოდ მიჩნეულ ზღვარს ჩამოსცდება.

დაიწყეთ მიზეზების გარკვევით და არა დამნაშავის ძებნით. თუ ხარჯები გაიზარდა, დაადგინეთ შესაბამისი მუხლი: მასალები, ქვეკონტრაქტორების სამუშაოები, ხელახლა შესრულება, ლოგისტიკა თუ მოცდენა. თუ შემოსავალი გეგმას ჩამორჩება, შეამოწმეთ შეთანხმებული მოცულობები, შესრულებული სამუშაოები და შემოსავლის აღიარების პირობები: გაფორმებულია თუ არა ცვლილებები და ხელმოწერილია თუ არა საჭირო მიღება-ჩაბარების აქტები? ცალკე შეამოწმეთ თანხის მიღება: გადახდის ვადები, ვადაგადაცილებული თანხები და გადახდების ეტაპებთან კავშირი. დაგვიანებული გადახდა ფულადი ნაკადების გრაფიკზე მოქმედებს და თავისთავად აღიარებული შემოსავლის ან მოგების შემცირებას არ ნიშნავს.

შემდეგ მოდის მოლაპარაკებები და დაფიქსირების დისციპლინა. ხშირად სამი მოქმედება ეხმარება: ეტაპებისა და გადახდების ხელახლა შეთანხმება, დამატებითი სამუშაოების ერთ პაკეტად გაფორმება და ანგარიშვალდებულ პირებზე გაცემული თანხებისა და შესყიდვების ლიმიტების გამკაცრება. ეს მოსაწყენად ჟღერს, თუმცა მართვადობა სწორედ ასე ბრუნდება.

თუ გჭირდებათ საყრდენი მოგების ზრდის კონკრეტული შესაძლებლობების მოსაძებნად, წაიკითხეთ სტატია პროექტებზე დაფუძნებულ ბიზნესში მოგების ზრდის წერტილებზე (რუსულ ენაზე). მასში ბევრი პრაქტიკული ლოგიკაა, რომლის გამოყენებაც მშენებლობასა და რემონტში ადვილია.

როგორ ვაქციოთ კონტროლი მუდმივ პროცესად 101-ის აპლიკაციაში?

როცა ერთზე მეტი ობიექტი გაქვთ, პროექტის რენტაბელობის ხელით კონტროლი მალე ისტორიის აღდგენად იქცევა: ვინ გადაიხადა, ვინ იყიდა, რომელი ხარჯები ეკუთვნის ობიექტს, სად არის ჩეკი და სად არის აქტი. პრაქტიკაში ერთი იდეა გეხმარებათ: აღრიცხვა პროექტის ფარგლებში წარმოებს, ფაქტი მოვლენით ფიქსირდება და გეგმა ფაქტობრივ შედეგს ედარება.

სწორედ ამ ლოგიკას უჭერს მხარს 101-ის აპლიკაცია (ინგლისურ ენაზე): თითოეულ ობიექტს თავისი ბალანსი აქვს, ხარჯები და გადახდები პროექტს უკავშირდება, ჩანს მოგება, ვალები და ანგარიშვალდებულ პირებზე გაცემული თანხები. როცა მაჩვენებლები სამუშაოების მიმდინარეობისას ახლდება, არარენტაბელური პროექტი დასრულებამდე ჩანს.

ანალიტიკა განსაკუთრებით სასარგებლოა, როცა პროექტები ბევრია და გსურთ დაინახოთ, სად იზრდება მოგება შემოსავლის შემცირებისას და სად ხდება პირიქით. ამისთვის გამოგადგებათ სტატია სიტუაციაზე, როცა მოგება გაიზარდა, შემოსავალი კი შემცირდა (რუსულ ენაზე): ის დაგეხმარებათ, პროექტები მხოლოდ ბრუნვით აღარ შეაფასოთ.

თუ გსურთ მექანიკა საკუთარ ობიექტებზე განიხილოთ და დაფიქსირების წესები ჩამოაყალიბოთ — ხარჯთაღრიცხვა, ცვლილებები, გეგმისა და ფაქტის შედარება, ანგარიშვალდებულ პირებზე გაცემული თანხები — უფრო ადვილია პრეზენტაციაზე ძირითად ეკრანებს ექსპერტთან ერთად გაეცნოთ. ასე უფრო სწრაფად ჩამოყალიბდება ჩვევა, პროექტის რენტაბელობა რიცხვებით დაინახოთ და არა ვარაუდებით.