როგორ გამოთვალოთ პროექტის მოგება

პროექტებზე მომუშავე ბიზნესში მოგება თითქმის არასოდეს ჩანს ზედაპირზე. თანხა ნაწილ-ნაწილ შემოდის, ზოგი ხარჯი ბოლო დღეს ჩნდება, ზოგი საერთო ხარჯებში იმალება; ამას ემატება თანხის დაბრუნება, სამუშაოს ხელახლა შესრულება, ფასდაკლებები და მოცდენა.

ამის გამო ადვილია მახეში აღმოჩენა: ხელშეკრულებით პროექტი მომგებიანი ჩანს, ანგარიშზე თანხა მოძრაობს, გუნდი დაკავებულია, მაგრამ თვის ბოლოს შედეგი ნულია. ნაცნობი სიტუაციაა?

ქვემოთ განვიხილავთ პროექტებისა და კომპანიის მოგების პრაქტიკულ ფორმულას და შემდეგ მას გასაგებ გაანგარიშებად ვაქცევთ, რომელსაც თითოეულ ობიექტზე გაიმეორებთ.

რა ითვლება მოგებად პროექტებზე მომუშავე ბიზნესში?

დავიწყოთ განსხვავებით, სადაც ტერმინები ყველაზე ხშირად ერევათ. არსებობს პროექტის მოგება და კომპანიის მოგება. პროექტებზე მომუშავე ბიზნესში ეს სხვადასხვა რიცხვია, თუნდაც ერთსა და იმავე დღეს.

პროექტის მოგება აჩვენებს არჩეულ პერიოდში აღიარებული ამონაგებისა და პროექტთან დაკავშირებული ხარჯების შედეგს. თანხის მიღება თავისთავად არ უდრის ამონაგებს, ხოლო გადახდა ყოველთვის არ ემთხვევა ხარჯის აღიარების მომენტს. სასარგებლოა ამ ლოგიკის დაცვა თითოეულ ობიექტზე, რათა დაინახოთ, რომელი პროექტი ქმნის შედეგს და რომელი მხოლოდ ბრუნვას უზრუნველყოფს.

კომპანიის წმინდა მოგება არის შედეგი აღიარებული საერთო ხარჯების, პროცენტებისა და გადასახადის შემდეგ. დივიდენდები მოგებიდან ნაწილდება: მესაკუთრეებისთვის თანხის გადახდა თავისთავად არ არის ხარჯი, რომელიც ამ მაჩვენებელს ამცირებს. გასაცემი თანხის ხელმისაწვდომი ნაშთი დამატებით მოწმდება ფულადი ნაკადებისა და ვალდებულებების მიხედვით.

კიდევ ერთი გავრცელებული შეცდომაა მოგების ამონაგებსა და ანგარიშზე არსებულ თანხასთან აღრევა. მმართველობით აღრიცხვაში ამონაგები და მოგება საკუთარი წესებით განისაზღვრება და ეს ნორმალურია. ძირითადი ცნებების გასარჩევად გამოგადგებათ მასალა ამონაგებისა და მოგების განსხვავების შესახებ.

მოგების ძირითადი ფორმულა: რას უნდა მოიცავდეს?

გაანგარიშების საფუძველი მარტივია: მოგება ამონაგებსა და ხარჯებს შორის სხვაობაა. პროექტებზე მომუშავე ბიზნესში სირთულე დეტალებშია: რა ჩაითვალოს ამონაგებად, რომელი ხარჯები შევიტანოთ და როდის მივიჩნიოთ პროექტი დასრულებულად.

პრაქტიკული ფორმულა ასეთია:

პროექტის მოგება = პროექტის ამონაგები − პროექტის თვითღირებულება

შემდეგ მნიშვნელოვანია მეორე შრის — პროცენტული მაჩვენებლის — დამატება, რათა პროექტები ერთმანეთს შეადაროთ. ამისთვის გამოიყენება რენტაბელობა:

პროექტის რენტაბელობა = (პროექტის მოგება ÷ პროექტის თვითღირებულება) × 100%

ან ვარიანტი, რომელიც მარჟასთან უფრო ახლოსაა:

ამონაგების მიხედვით რენტაბელობა = (პროექტის მოგება ÷ ამონაგები) × 100%

რატომ ორი ვარიანტი? იმიტომ, რომ ისინი განსხვავებულ კითხვებს პასუხობენ. თვითღირებულების მიხედვით რენტაბელობა ხარჯების ეფექტიანობას აფასებს. ამონაგების მიხედვით რენტაბელობა კი აჩვენებს, თანხის რა წილი რჩება პროექტის ყველა ხარჯის შემდეგ.

პროექტის თვითღირებულება: რომელი ხარჯები უნდა შევიტანოთ?

დილაა ობიექტზე. სამუშაოთა ხელმძღვანელი ხელოსნებისთვის თანხის გადახდას ითხოვს, მომარაგების პასუხისმგებელი მასალების ანგარიშს გზავნის, დიზაინერი კი საავტორო ზედამხედველობისთვის დამატებით ანაზღაურებას ითხოვს. ეს ყველაფერი პროექტის ხარჯია და მასზე იშვიათად დავობენ.

დავა იწყება მაშინ, როდესაც ხარჯები საერთო ხარჯებად გამოიყურება და მათი გაანგარიშებიდან გამოტოვება გსურთ. შემდეგ სწორედ ეს გამოტოვებული ხარჯები შთანთქავს მოგებას.

პროექტის მოგების გასაანგარიშებლად მოსახერხებელია ხარჯების ორ დონედ დაყოფა.

პირდაპირი საპროექტო ხარჯებია სამუშაოები, მასალები, მიწოდება, ტექნიკის დაქირავება, ქვეკონტრაქტორები, ბრიგადის საცხოვრებელი და კონკრეტული ობიექტის გამო წარმოშობილი საპროექტო გადასახადები და საკომისიოები.

კომპანიის საერთო ხარჯებია ოფისი, მმართველი გუნდი, ბუღალტერია, მარკეტინგი, კავშირგაბმულობა, მომსახურებები, საბანკო მომსახურება და ხელსაწყოების ცვეთა. შემდეგ ეს ხარჯები არჩეული წესით ნაწილდება პროექტებზე.

თუ გაანგარიშებას მხოლოდ პირდაპირ ხარჯებზე აგებთ, სახარჯთაღრიცხვო სურათს მიიღებთ. პროცესში მართვისთვის ეს სასარგებლოა. კითხვას რამდენი გამოვიმუშავეთ კი სჭირდება სრული სურათი, საერთო ხარჯების წილის ჩათვლით.

პროექტის მარჟინალური და წმინდა მოგება: როგორ დავაკავშიროთ?

101-ის აპლიკაციასა და პროექტების მართვის ლოგიკაში ხშირად მარჟინალურ მოგებას ეყრდნობიან. ეს არის თანხა, რომელიც სამუშაოს შესრულებასთან დაკავშირებული ცვლადი ხარჯების შემდეგ რჩება.

ფორმულა მოკლეა:

მარჟინალური მოგება = ამონაგები − ცვლადი ხარჯები

მარჟინალური მოგების საფუძველზე გამოითვლება მარჟინალური რენტაბელობა:

მარჟინალური რენტაბელობა = (მარჟინალური მოგება ÷ ამონაგები) × 100%

ავიღოთ პროექტი გასაგები რიცხვებით. შესრულებული და მიღებული სამუშაოების მიხედვით აღიარებულია 1 500 000 ₽ ამონაგები. ცვლადი ხარჯები — სამუშაოები, მასალები, მიწოდება და ქვეკონტრაქტორები — შეადგენს 1 000 000 ₽-ს. შესაბამისად, პროექტის მარჟინალური მოგებაა 500 000 ₽.

შემდეგ წმინდა შედეგის შრე ერთვება. მარჟინალური მოგებიდან იფარება კომპანიის საერთო ხარჯები და გადასახადები, რის შემდეგაც წმინდა მოგება რჩება. წმინდა მოგება და მისი გაანგარიშების ლოგიკა ცალკე მასალაშია განხილული: როგორ გამოვთვალოთ წმინდა მოგება.

დავუშვათ, არჩეული განაწილების წესით ამ პროექტს პერიოდის განმავლობაში ჯამში 250 000 ₽ დადასტურებული საერთო ხარჯი, პროცენტი და გადასახადი მიეკუთვნება. მაშინ გაანგარიშება ასეთია:

წმინდა მოგება = 500 000 ₽ მარჟინალური მოგება − 250 000 ₽ საერთო ხარჯები, პროცენტები და გადასახადები = 250 000 ₽.

ხარჯების ასეთი სრული შემადგენლობის შემდეგ შედეგი 250 000 ₽ იქნება. თუ ამ თანხაში არ შედის პერიოდის რომელიმე საერთო ხარჯი, პროცენტი ან გადასახადი, შედეგს წმინდა მოგებას ვერ ვუწოდებთ.

ეს უკვე რიცხვია, რომლის განხილვაც შეიძლება კითხვით რამდენი დარჩა რეალურად.

დაგეგმილი სახარჯთაღრიცხვო მოგება და ფაქტობრივი შედეგი: როგორ დავაკავშიროთ?

დაგეგმილი მოგება სამუშაოების დაწყებამდე გჭირდებათ, რათა გაიგოთ, ღირს თუ არა პროექტის მიღება და რა პირობებით. მშენებლობასა და საპროექტო საქმიანობაში მას ხშირად სახარჯთაღრიცხვო მოგებას უწოდებენ.

ლოგიკა ასეთია:

სახარჯთაღრიცხვო მოგება = ხელშეკრულებით დაგეგმილი ამონაგები − პროექტის დაგეგმილი პირდაპირი ხარჯები

ეს საბოლოო ჭეშმარიტება კი არა, გეგმაა. მისი ამოცანაა ორიენტირისა და საზღვრების განსაზღვრა: როდის ხდება ფასი სარისკო, ხარჯთაღრიცხვის რომელი მუხლებია კრიტიკული და რა რეზერვია საჭირო გადახრებისთვის. თემას დაწვრილებით განვიხილავთ სტატიაში სახარჯთაღრიცხვო მოგების შესახებ.

გეგმისა და ფაქტობრივი შედეგის დასაკავშირებლად მარტივი დისციპლინა საკმარისია. შეგიძლიათ ცხრილში ან სისტემაში აწარმოოთ. მნიშვნელოვანია მოქმედებების რეგულარულად შესრულება, თორემ შესადარებელი მონაცემები არ გექნებათ.

1. დააფიქსირეთ გეგმა: ხელშეკრულების ამონაგები და ხარჯთაღრიცხვის პირდაპირი ხარჯები.
2. აღრიცხეთ ფაქტობრივი შემოსული თანხები და ხარჯები მათი გაჩენისას, შესაბამის პროექტთან დაკავშირებით.
3. კვირაში ერთხელ შეადარეთ გადახრები მთავარ მუხლებში: სამუშაოები, მასალები და ქვეკონტრაქტორები.
4. თუ გადახრა იზრდება, თავიდან გამოთვალეთ პროგნოზი პროექტის დასრულებამდე და განაახლეთ მოსალოდნელი მოგება.

პროექტის შუაში კითხვა ჩვეულებრივ ასე ჟღერს: ჯერ კიდევ მოგებაზე ვმუშაობთ? პასუხი მხოლოდ გეგმისა და ფაქტობრივი შედეგის შედარებით ჩნდება; ცალკეული ქვითრები არაფერს წყვეტს.

შეცდომები, რომელთა გამო მოგება ქრება

პროექტებზე მომუშავე ბიზნესში მოგება ხშირად აღრიცხვის ჩვევების გამო იკარგება და არა მათემატიკის გამო. ფორმულები ცნობილია. პრობლემა ისაა, რომ თანხებისა და ხარჯების ნაწილი გაანგარიშებაში არ ხვდება.

• შემოსული თანხებით დათვლა და ვალდებულებების უგულებელყოფა: ავანსები და წინასწარი გადახდები შედეგის ილუზიას ქმნის, გაანგარიშება კი სხვას აჩვენებს.
• პროექტის მცირე ხარჯების გამოტოვება: მიწოდება, სამაგრები, სახარჯი მასალები, მოცდენა და ხელახალი სამუშაოები. თითო ქვითარი წვრილმანია, პროექტის მასშტაბით კი თანხა გროვდება.
• ფასნამატის მარჟასთან აღრევა: ხარჯთაღრიცხვაში ფასნამატი მოგებას არ უზრუნველყოფს, სანამ ცვლად და საერთო ხარჯებს არ დაითვლით.
• საერთო ხარჯების პროექტებზე გაუნაწილებლობა: პროექტები მომგებიანი ჩანს, კომპანია კი ნულოვან შედეგზე მუშაობს.
• პროექტების შედარება მხოლოდ მოგების რუბლებში გამოხატული თანხით, რენტაბელობის პროცენტის გარეშე: ორი პროექტი ერთნაირ შედეგს იძლევა, მაგრამ სხვადასხვა მოცულობის რესურსებს ხარჯავს.

თუ მოგებასთან დაკავშირებული მაჩვენებლების გაფართოება გსურთ, გამოგადგებათ მასალა ბიზნესის ძირითადი მაჩვენებლების შესახებ.

როგორ გავამარტივოთ გაანგარიშება 101-ის აპლიკაციაში?

როდესაც ერთდროულად ორ-სამზე მეტი პროექტია, ხელით გაანგარიშება მუდმივ გადამოწმებად იქცევა: ვინ ვის გადაურიცხა, სად არის ქვითარი, რომელ ობიექტს ეკუთვნის და რომელი ხარჯია უკვე აღრიცხული. ამას დრო სჭირდება და შეცდომის ალბათობაც იზრდება.

101-ის აპლიკაციაში ლოგიკა პროექტის გარშემო ეწყობა: თანხის შემოსვლა და ხარჯები ობიექტის ფარგლებში აღირიცხება, შემდეგ სისტემა პროექტის ბალანსსა და მომგებიანობის მაჩვენებლებს აერთიანებს. ეს მიდგომა აღწერილია მასალაში როგორ გამოითვლება რენტაბელობა და ანალიტიკის შესახებ მასალაში ანალიტიკის განყოფილების მეშვეობით (რუსულ ენაზე).

კომპანიისთვის კიდევ ერთი შრეა მნიშვნელოვანი — საერთო ფონდი: საერთო ხარჯები, მოგების განაწილება და თანხის მოძრაობა პარტნიორებს შორის. ამ ლოგიკას PRO+ მოიცავს. პროექტებზე მომუშავე ბიზნესში ეს ეხმარება გუნდს, შეწყვიტოს კამათი ვინ რამდენი მოიტანა და გადავიდეს ფონდის რიცხვებსა და განაწილების წესებზე.

თუ მოგების თემა კომპანიის ზრდას უკავშირდება, სასარგებლოა საოპერაციო ბერკეტის განხილვა: როგორ მოქმედებს ამონაგების ცვლილება საოპერაციო მოგებაზე თქვენი ხარჯების სტრუქტურის პირობებში. ბლოგში ნახავთ მასალას საოპერაციო ბერკეტი პროექტებზე მომუშავე ბიზნესში (რუსულ ენაზე).

გსურთ ექსპერტთან ერთად განიხილოთ თქვენი პროექტების მოგება და ნახოთ, რა ანგარიშებს მიიღებთ სისტემაში? მობრძანდით დემონსტრაციაზე: ჩვეულებრივ 30–40 წუთში ნათელი ხდება, რომელი რიცხვების შეგროვება უკვე შეგიძლიათ და აღრიცხვის რომელი წესები უნდა დაამკვიდროთ გუნდში.