შინაარსი:
- რა არის მმართველობითი გადაწყვეტილება?
- გადაწყვეტილების მიღების მიდგომები
- მმართველობითი გადაწყვეტილების ეტაპები: პრობლემა გამოვლინდა — შემდეგ რა ხდება?
- მმართველობითი გადაწყვეტილებების მიღების მეთოდები
- როგორ შევაფასოთ მმართველობითი გადაწყვეტილების ეფექტიანობა?
- როგორ ჩავრთოთ გადაწყვეტილების მიღების მეთოდები ყოველდღიურ მუშაობაში?
რა არის მმართველობითი გადაწყვეტილება?
მმართველობითი გადაწყვეტილება არის არჩევანი, რომელიც კომპანიის მუშაობას ცვლის: ადამიანების, ფულის, ვადების ან წესების კუთხით. მან გუნდი კონკრეტულ მოქმედებამდე უნდა მიიყვანოს: რას ვაკეთებთ, ვინ არის პასუხისმგებელი, რა ვადაში და რა კრიტერიუმებით ვამოწმებთ შედეგს.
მნიშვნელოვანია უფლებამოსილებაც: მმართველობითი გადაწყვეტილება შესაბამისი უფლებამოსილების ფარგლებში მიიღება. თუ უბნის ხელმძღვანელი მთელი კომპანიის ანაზღაურების სისტემის შეცვლას შემოგვთავაზებს, ეს იდეად დარჩება, სანამ მესაკუთრე ან დირექტორი გადაწყვეტილებას არ მიიღებს და ახალ წესებს არ დააფიქსირებს.
კიდევ ერთი ნიშანია განხორციელებადობა. ფრაზა „მოდით, ორჯერ უფრო სწრაფად ვიმუშაოთ“ დამაჯერებლად ჟღერს, მაგრამ გადაწყვეტილება არ არის, სანამ გეგმა არ არსებობს: რის ხარჯზე ვჩქარდებით, რა რესურსს ვამატებთ, რა რისკს ვიღებთ და როგორ ვაკონტროლებთ ხარისხს.
გადაწყვეტილების მიღების მიდგომები
პრაქტიკაში ხელმძღვანელები მიდგომებს აერთიანებენ. ეს ბუნებრივია: მართვის რეალობა სახელმძღვანელოს ჩარჩოებში არ ეტევა. მთავარია, ამოცანის შესაბამისი მიდგომა გააზრებულად შეარჩიოთ:
ინტუიციური მიდგომა გამოდგება სწრაფი, მცირე გადაწყვეტილებებისთვის: სახარჯი მასალის ჩანაცვლების შეთანხმება, კლიენტის მცირე შეკითხვაზე პასუხი ან სამუშაო ზარის დღის წესრიგის შეცვლა. ინტუიცია შეიძლება დაგროვილ გამოცდილებას ეყრდნობოდეს, თუმცა ჩვევებსა და წინასწარ განწყობებსაც ასახავდეს; მისი დასკვნები შესამოწმებელია. რისკი ჩნდება, როცა ის მნიშვნელოვან არჩევანს მართავს: ავიღოთ თუ არა ობიექტი, შევთავაზოთ თუ არა ახალი ტიპის სამუშაო, შევცვალოთ თუ არა ავანსის წესი.
გამოცდილებაზე დაფუძნებული მიდგომა ადრე წარმატებულად გამოყენებულ სცენარებს ეყრდნობა. ის სასარგებლოა მსგავს კონტექსტში: იმავე ტიპის ობიექტები, იგივე გუნდი, შესადარისი ვადები და ბიუჯეტები. თუმცა ბაზარი, მომწოდებლები, წესები და გუნდი იცვლება. გამოცდილება ციფრებით უნდა გადაამოწმოთ.
რაციონალური მიდგომა კრიტერიუმების მიხედვით ალტერნატივებს შორის არჩევანს ნიშნავს. ის მონაცემებს, დროსა და დისციპლინას მოითხოვს. მისი გამოყენება მიზანშეწონილია, როცა შეცდომის ფასი მაღალია: ფასების დადგენა, საკვანძო თანამშრომლების დაქირავება, პროცესების გარდაქმნა ან ახალი მიმართულების დაწყება.
მაგალითი მშენებლობიდან: დამკვეთი ითხოვს ვადაში ჩატევას, რომელიც არსებულ გრაფიკს არღვევს. ინტუიცია ამბობს: „მოვახერხებთ“. გამოცდილება გვახსენებს: „ადრე ასე გავაკეთეთ და შემდეგ გადაკეთებებმა გაგვაწვალა“. რაციონალური მიდგომა სვამს კითხვებს: რა რესურსია საჭირო, რა ღირს დაჩქარება, რა რისკი ექმნება ხარისხს და რა პირობებს ვაფიქსირებთ ხელშეკრულებაში.
მმართველობითი გადაწყვეტილების ეტაპები: პრობლემა გამოვლინდა — შემდეგ რა ხდება?
პროცესები დეტალიზაციის ხარისხით განსხვავდება. ყოველდღიური მუშაობისთვის შეიძლება გადაწყვეტილების მიღების შვიდი ეტაპი (ინგლისურად) მოკლე სამოქმედო გეგმად მოარგოთ:
- ამოცანა ერთი წინადადებით ჩამოაყალიბეთ: კონკრეტულად რას ვწყვეტთ და სად გადის გადაწყვეტილების საზღვარი.
- შეაგროვეთ ფაქტები: ციფრები, შეზღუდვები, ვადები, რესურსები, შეთანხმებები და შედეგზე გავლენის მქონე ადამიანები.
- განსაზღვრეთ არჩევანის კრიტერიუმები: მოგება, ვადა, რისკი, გუნდის დატვირთვა, ხარისხი და კანონთან შესაბამისობა.
- შესთავაზეთ, მაგალითად, 2–5 ვარიანტი: მაშინაც კი, როცა პასუხი თითქოს ისედაც ნათელია, ალტერნატივები თითქმის ყოველთვის არსებობს.
- შეადარეთ ვარიანტები კრიტერიუმებით და აირჩიეთ ერთი. დააფიქსირეთ, რატომ შეირჩა სწორედ ის.
- გადაწყვეტილება გეგმად აქციეთ: პასუხისმგებელი პირები, საბოლოო ვადები, საკონტროლო წერტილები და მაჩვენებლები.
- არჩეული პერიოდის შემდეგ შეამოწმეთ შედეგი და შეიტანეთ შესწორებები.
როცა გადაწყვეტილება ბევრია, შესაძლო შეფერხების ერთ-ერთი ადგილი ფაქტების შეგროვების ეტაპია. ინფორმაცია მიმოფანტულია ჩატებში, ცხრილებში, მომარაგების თანამშრომლის მეხსიერებასა და სამუშაოთა ხელმძღვანელის ჩანაწერებში. ფაქტების გარეშე რაციონალური მიდგომა ანალიზის იმიტაციად იქცევა.
მმართველობითი გადაწყვეტილებების მიღების მეთოდები
მმართველობითი გადაწყვეტილებების მიღების მეთოდები მოხერხებულად იყოფა თვისებრივ და რაოდენობრივ მეთოდებად. თვისებრივი მეთოდები მოსაზრებების, იდეებისა და რისკების შეგროვებასა და დალაგებაში გვეხმარება. რაოდენობრივი მეთოდები ვარიანტებს ციფრებით ადარებს, როცა მონაცემები უკვე გვაქვს ან მათი შეგროვება რეალურად შესაძლებელია.
ქვემოთ მოცემულია მეთოდები პროექტებზე მომუშავე ბიზნესის ხელმძღვანელის გავრცელებული ამოცანებისთვის:
- ექსპერტული შეფასება. გამოდგება, როცა გუნდს საჭირო კომპეტენცია აკლია ან გარე ხედვა სჭირდება: იურისტი ხელშეკრულებისთვის, ინჟინერი ტექნიკური გადაწყვეტისთვის, ფინანსისტი მოდელისთვის. მნიშვნელოვანია ექსპერტებს საწყისი ინფორმაცია და კრიტერიუმები მივაწოდოთ, წინააღმდეგ შემთხვევაში შეიძლება ერთმანეთთან დაუკავშირებელი რჩევები მივიღოთ.
- გონებრივი იერიში. საჭიროა, როცა ვარიანტი ცოტაა და გამოსავლების წრის გაფართოება გვინდა. ხარისხის მთავარი წესია: ჯერ იდეების წარმოქმნა, შემდეგ შეფასება. სხვა შემთხვევაში ჯგუფი იდეებს დასაწყისშივე უარყოფს.
- აზროვნების ექვსი ქუდის მეთოდი. ეს არის წარმართული განხილვის ფორმატი: ფაქტები, ემოციები, სარგებელი, რისკები, იდეები და თავად განხილვის პროცესის მართვა. სასარგებლოა სადავო საკითხებისა და ისეთი შეხვედრებისთვის, სადაც ჩვეულებრივ ხმამაღალი საუბარი იმარჯვებს. დეტალურად იხილეთ ექვსი ქუდის მეთოდი (რუსულად).
- დეკომპოზიცია. გვეხმარება ბუნდოვანი ამოცანისას: „მოგება მცირდება“, „ვადებს ვერ ვიცავთ“, „გუნდი გადაიღალა“. ამოცანა დაყავით ნაწილებად — ლოგისტიკა, დაგეგმვა, შესყიდვები, კომუნიკაცია და სახელშეკრულებო პირობები — და შესაძლო მიზეზები მონაცემებით გადაამოწმეთ.
- SWOT ანალიზი გადაწყვეტილებისთვის. სასარგებლოა მიმართულების ან მუშაობის ფორმატის შეფასებისას: შიდა ძლიერი და სუსტი მხარეები, გარე შესაძლებლობები და საფრთხეები. ის საუბარს სტრუქტურას აძლევს და აფიქსირებს, რას მიიჩნევს გუნდი რისკად.
- გადაწყვეტილების მატრიცა. ASQ აღწერს მატრიცით მუშაობის წესს (ინგლისურად). განსაზღვრეთ კრიტერიუმები და მათი წონები, შეაფასეთ ვარიანტები შეთანხმებული სკალით, ქულები წონებზე გაამრავლეთ და შედეგები შეკრიბეთ. თითოეულ კრიტერიუმში მაღალი ქულა უფრო სასურველ შედეგს უნდა ნიშნავდეს. ჯამური ქულა არჩევანის განხილვაში გეხმარებათ, მაგრამ ლიდერის არჩევას არ გავალდებულებთ: შედეგი მონაცემებზე, წონებსა და დაშვებებზეა დამოკიდებული.
- გადაწყვეტილების ხე. კარგად მუშაობს განშტოებებისა და ალბათობების არსებობისას: ავიღოთ ობიექტი თუ არა, დავთანხმდეთ შემდგომ გადახდას თუ ავანსი მოვითხოვოთ, მოვიწვიოთ ქვეკონტრაქტორი თუ საკუთარი ძალებით შევასრულოთ. ხე შესაძლო შედეგების შედარებაში გვეხმარება; ფულადი შეფასებები და ალბათობები დასაბუთებულ დაშვებებს საჭიროებს.
- სცენარების მეთოდი. საჭიროა არასტაბილურ პერიოდებში: შეიძლება, მაგალითად, 2–3 სცენარის — კონსერვატიულის, საბაზისოსა და ოპტიმისტურის — შედგენა და წინასწარ განსაზღვრა, რა მოქმედებები რომელი ნიშნების გამოჩენისას დაგვჭირდება. სცენარები შესაძლო პირობებს აღწერს და მომავალს არ წინასწარმეტყველებს.
გადაწყვეტილების ხე მხოლოდ ქაღალდზე დარჩენილ იდეად რომ არ იქცეს, სასურველია მისი ვიზუალურად წარმოდგენა.
პროექტულ ბიზნესში გადაწყვეტილებების ცალკე ჯგუფი ფულს ეხება: ფასებს, მარჟას და ხელშეკრულების პირობებს. აქ გადაწყვეტილების მიღების მეთოდები მალე მმართველობით აღრიცხვას უკავშირდება. სასარგებლოა ძირითადი მასალების ხელთ ქონა: რა არის მმართველობითი აღრიცხვა (რუსულად) და მესაკუთრის სამი მთავარი ანგარიში: ფულადი ნაკადები, მოგება-ზარალი და ბალანსი (რუსულად).
როგორ შევაფასოთ მმართველობითი გადაწყვეტილების ეფექტიანობა?
ბევრი კომპანიის სუსტი წერტილია შეფასება განხორციელების შემდეგ. გადაწყვეტილება მიიღეს, განახორციელეს და სხვა საქმეზე გადავიდნენ. ერთი თვის შემდეგ კამათი მეორდება, რადგან არ არსებობს ფაქტი: იმუშავა თუ არა გადაწყვეტილებამ.
შეფასება განხორციელებამდე იწყება. არჩევანის ეტაპზე უნდა შეთანხმდეთ, რა ჩაითვლება წარმატებად. პროექტულ ბიზნესში ეს ხშირად მაჩვენებლების ერთობლიობაა, რომელთა შორის კომპრომისებიც გასათვალისწინებელია: მარჟინალური მოგება, ვადების დაცვა, გადაკეთებების რაოდენობა, დამატებითი სამუშაოების მოცულობა, დებიტორული დავალიანება და საკვანძო თანამშრომლების დატვირთვა.
თუ გადაწყვეტილება ფინანსურია — ფასები, ფასდაკლებები ან ავანსების წესი — მხოლოდ პროექტებისა და სამუშაოს ტიპების მარჟა არ უნდა შეაფასოთ; საჭიროა შემოსულობებისა და გადახდების ვადების, ხარჯებისა და რისკების შეფასებაც. დამხმარე მასალებია მარჟინალური მოგება და რთულ პერიოდებში ფასის შერჩევის შესახებ სტატია: ფასების დადგენის მეთოდები პროექტულ ბიზნესში (რუსულად).
შემდეგ მარტივი ციკლი მოქმედებს: მაჩვენებლის არჩევა → საწყისი მდგომარეობის დაფიქსირება → განხორციელება → არჩეულ თარიღში შემოწმება. თუ მიზნობრივი ცვლილება ვერ მიიღეთ, გადაამოწმეთ დაკვირვების პერიოდი, მონაცემები და გეგმის შესრულება, შემდეგ გადაწყვიტეთ, რა შეცვალოთ. თუ მაჩვენებელი გაუარესდა, მიზეზები გააანალიზეთ, ხშირად დეკომპოზიციით: პრობლემა შესყიდვებშია, დაგეგმვაში, ხარჯების აღრიცხვის დისციპლინაში თუ დამკვეთთან შეთანხმებებში?
როგორ ჩავრთოთ გადაწყვეტილების მიღების მეთოდები ყოველდღიურ მუშაობაში?
მმართველობითი გადაწყვეტილებების მიღების მეთოდები შედეგს იძლევა, როცა გუნდის ჩვევად იქცევა. ამისთვის მარტივი სტრუქტურაა საჭირო: სად ინახება ფაქტები, სად ფიქსირდება შეთანხმებები და როგორია ყოველკვირეული სამუშაო რიტმი.
პრაქტიკული ჩარჩო შეიძლება ასეთი იყოს:
- მაგალითად, კვირაში ერთხელ აირჩიეთ 1–3 გადაწყვეტილება, რომელიც ფულსა და გრაფიკზე მოქმედებს. დანარჩენი მიმდინარე ოპერაციული მუშაობის ფარგლებში გადაწყდება.
- განხილვამდე შეაგროვეთ ფაქტები: პროექტების მომგებიანობა, გადახდები, დატვირთვა და გადახრები. თუ ციფრები სხვადასხვა ადგილასაა, ღირს დაფიქრება მმართველობითი აღრიცხვის ავტომატიზაციაზე (რუსულად).
- განხილვა წარმართეთ შაბლონით: კრიტერიუმები → ვარიანტები → არჩევანი → დაფიქსირება. რთული თემებისთვის გამოიყენეთ ექვსი ქუდის მეთოდი (რუსულად).
- გადაწყვეტილების შემდეგ დააფიქსირეთ გეგმა და შემოწმების თარიღი. პროექტულ კომპანიებს ეხმარება ამოცანების, ვადების, ფულისა და შეთანხმებების ერთიანი სანდო წყაროს პრინციპი. პროექტების მართვის უფრო ფართოდ მოსაწესრიგებლად გამოგადგებათ მასალა პროექტული ბიზნესის მართვის შესახებ (რუსულად).
- მაჩვენებლები შეამოწმეთ, მაგალითად, 2–4 კვირის შემდეგ და შეიტანეთ შესწორებები; ვადა შედეგის გამოვლენის მოსალოდნელი დროის მიხედვით შეარჩიეთ.
როცა პროექტების მონაცემები ერთ ადგილასაა თავმოყრილი, გუნდს მათი უფრო სწრაფად შედარება შეუძლია: ჩანს, სად არის ფულადი დეფიციტი, სად შემცირდა მარჟა და რომელი პროექტი იკავებს რესურსს, მაგრამ მცირე მოგებას იძლევა. ეს ლოგიკა განხილულია სტატიაში ბიზნესანალიტიკის შესახებ (რუსულად).
თუ პრაქტიკაში ნახვა გსურთ, მარტივია დემონსტრაციით დაწყება: პრეზენტაციაზე განიხილება პროექტების სტრუქტურა, ფული და ანგარიშგება, შემდეგ კი ნაჩვენებია, როგორ დაფიქსირდეს ფაქტები, რათა მმართველობითი გადაწყვეტილებები მონაცემებს ეყრდნობოდეს.