როგორ გამოთვალოთ ზღვრული მოგება?

რით განსხვავდება ზღვრული მოგება მარჟინალური მოგებისგან?

მარჟინალური მოგება — დანახარჯების დაფარვაში შენატანია. მმართველობით აღრიცხვაში მარჟინალურ მოგებას უწოდებენ ამონაგებსა და ცვლად დანახარჯებს შორის სხვაობას. მას ასევე მარჟინალურ შემოსავალს ან დაფარვაში შენატანს უწოდებენ. ზუსტი გამოთვლისთვის ეს მაჩვენებელი ზღვრული მოგებისგან უნდა განასხვაოთ.

ყველა პროექტის ჯამური მარჟინალური მოგება შერჩეული პერიოდისთვის იმავე პერიოდის ქირის, ფიქსირებული ხელფასების, ბუღალტერიის, კავშირის, პროგრამებისა და სხვა მუდმივი საოპერაციო ხარჯების დაფარვას ხმარდება. გამარტივებულ მოდელში, სადაც ცვლადი და მუდმივი მუხლები ერთი პერიოდის ყველა საოპერაციო ხარჯს მოიცავს, მათი გამოკლების შემდეგ დარჩენილი თანხა წარმოადგენს საოპერაციო მოგებას ფინანსურ ხარჯებამდე და მოგების გადასახადამდე. ცალკეული პროექტი საერთო ხარჯების დაფარვაში თავის შენატანს აკეთებს; მთელი თანხის დაფარვა პროექტების ერთობლიობის მიხედვით ფასდება.

ზღვრული მოგება — მოცულობის დამატებითი ერთეულიდან მოგების ნამატია. ეკონომიკაში ის გამოითვლება როგორც ზღვრული შემოსავალი მინუს ზღვრული დანახარჯები: MR − MC. პროექტულ ბიზნესში სცენარული გამოთვლის ერთეული შეიძლება იყოს „კიდევ ერთი ობიექტი“, „კიდევ ერთი ხელშეკრულება“, „სამუშაოს კიდევ ერთი ეტაპი“ ან „ბრიგადის მუშაობის კიდევ ერთი დღე“.

რა ფორმულებით გამოითვლება ზღვრული მოგება?

ფორმულებში მნიშვნელოვანია პერიოდისა და ამონაგებისა და დანახარჯების აღიარების წესების შეთანხმება. მშენებლობასა და რემონტში შესრულებული სამუშაოების ან გაწეული მომსახურების ამონაგებს ხელშეკრულების პირობებისა და აღრიცხვის წესების შესაბამისად აღიარებენ. ავანსის მიღება თავისთავად ჯერ კიდევ არ ნიშნავს ამონაგების აღიარებას. უფრო ვრცლად შეგიძლიათ წაიკითხოთ სტატიებში ამონაგების შესახებ და ამონაგებსა და მოგებას შორის განსხვავების შესახებ.

პროექტის მარჟინალური მოგება (დაფარვაში შენატანი) შემდეგნაირად გამოითვლება:

მარჟინალური მოგება = ამონაგები − ცვლადი დანახარჯები.

ამონაგებში მარჟინალური მოგების წილს მარჟინალურ რენტაბელობას უწოდებენ. ის სხვადასხვა მოცულობის პროექტების შედარებაში გეხმარებათ, თუ აღრიცხვის ერთნაირი წესები გამოიყენება. ფორმულა დადებითი ამონაგებისას გამოიყენება; ნულოვანი ამონაგებისას გაყოფა განსაზღვრული არ არის:

მარჟინალური რენტაბელობა = (მარჟინალური მოგება ÷ ამონაგები) × 100%.

მარჟინალური მოგება = ამონაგები − ცვლადი დანახარჯები. პირობით მაგალითში: 1 000 000 ₽ − 600 000 ₽ = 400 000 ₽; მარჟინალური რენტაბელობა — (400 000 / 1 000 000) × 100% = 40%. ხატულები მასშტაბს არ ასახავს, მონეტები კი გამოთვლის შედეგს აღნიშნავს და არა ანგარიშზე ფულის ნაშთს. სქემა აჩვენებს მუდმივი ხარჯების დაფარვაში შენატანს; დამატებითი ერთეულიდან მოგების ნამატი ცალკე გამოითვლება.

ზღვრული მოგება უდრის დამატებით ამონაგებსა და დამატებით დანახარჯებს შორის სხვაობას მოცულობის ნამატის ერთეულზე: MR − MC. აქ MR ზღვრული შემოსავალია, MC კი ზღვრული დანახარჯები, გაფართოებასთან დაკავშირებული დანახარჯების ჩათვლით. მოცულობის სასრული ნაბიჯით გაზრდისას მოგების საშუალო ნამატი ერთეულზე ასე ჩაიწერება:

მოგების საშუალო ნამატი ერთეულზე = Δმოგება ÷ Δმოცულობა, სადაც Δმოცულობა ნულზე მეტია.

თუ მოცულობის ნაბიჯი 1-ის ტოლია (ერთი შეკვეთა, ერთი ობიექტი), ამ ნაბიჯის ზღვრული ეფექტი ერთი და იმავე პერიოდის ორი სცენარის მოგებებს შორის სხვაობას უდრის:

შემდეგი ობიექტის ზღვრული მოგება = მოგება შემდეგი ობიექტით − მოგება შემდეგი ობიექტის გარეშე.

პრაქტიკული გამოთვლისთვის მოსახერხებელია სცენარების „დამატებითი პროექტით“ და „მის გარეშე“ შედარება, სხვა პროექტების ფასების, დანახარჯებისა და დატვირთვის ცვლილებების გათვალისწინებით. მოგების სახე ორივე სცენარში ერთნაირი უნდა იყოს; ქვემოთ საოპერაციო მოგებას ვიყენებთ. ამასთან დაკავშირებული საოპერაციო ბერკეტი (რუსულ ენაზე) აჩვენებს საოპერაციო მოგების პროცენტულ მგრძნობელობას გაყიდვების ცვლილების მიმართ დანახარჯების მოცემული სტრუქტურის პირობებში.

როგორ გამოთვალოთ ზღვრული მოგება პრაქტიკაში?

პროექტულ მოდელში ზღვრული მოგება სამუშაო მაჩვენებლად იქცევა, როდესაც თითოეული ობიექტის მარჟინალურ მოგებას ცალკე ითვლით და დამატებითი მოცულობის შედეგს მოდელირებთ. მოსახერხებელია გამოთვლის გამეორება თვეში ერთხელ და ფასების გადახედვისას, შესადარისი პერიოდებისა და აღრიცხვის წესების შენარჩუნებით.

განვიხილოთ პირობითი მაგალითი შერჩეული პერიოდისთვის: პროექტის სამუშაოები შესრულებულია, 1 500 000 ₽ ამონაგები აღიარებულია აღრიცხვის წესებით, ხოლო მასთან დაკავშირებული ცვლადი დანახარჯები იმავე პერიოდში 1 000 000 ₽-ს შეადგენს. მარჟინალური მოგება 500 000 ₽-ია. ეს პროექტის შენატანია შესაბამისი პერიოდის მუდმივი საოპერაციო ხარჯების დაფარვაში. ამ ხარჯებზე მეტი ჯამური მარჟინალური მოგება საოპერაციო მოგებას ქმნის. წმინდა მოგება დამატებით დამოკიდებულია ფინანსურ და სხვა შედეგებსა და გადასახადებზე; ანგარიშზე ფულის ნაშთი ცალკე გამოითვლება.

შემდეგი კითხვაა: როგორ შეიცვლება საოპერაციო მოგება, თუ კიდევ ერთ ობიექტს აიღებთ? პასუხისთვის ორი სცენარი უნდა შეადაროთ, ამ გადაწყვეტილებით გამოწვეული ამონაგებისა და დანახარჯების ყველა ცვლილების ჩათვლით.

1. ნაბიჯი 1. განსაზღვრეთ მოცულობის ერთეული და შედარების პერიოდი. სამშენებლო ბიზნესისთვის ეს შეიძლება იყოს პროექტი (ობიექტი) ან სამუშაოს ეტაპი. შეადარეთ შინაარსობრივად ერთნაირი ერთეულები ან კონკრეტული ობიექტისთვის ცალკე სცენარი გამოთვალეთ.
2. ნაბიჯი 2. განსაზღვრეთ ამ ერთეულის ამონაგები მმართველობითი აღრიცხვის წესებით. შეამოწმეთ, რა სამუშაოებია შესრულებული და რა ამონაგები უნდა აღიარდეს შერჩეულ პერიოდში; გადახდის მიღების ვადები ცალკე გაითვალისწინეთ.
3. ნაბიჯი 3. შეაგროვეთ ერთეულის ცვლადი დანახარჯები: შესრულებული სამუშაოს მოცულობაზე დამოკიდებული ანაზღაურება, ქვეკონტრაქტორები, მიწოდება, სახარჯი მასალა და მასალები. თითოეული მუხლი განსახილველ დიაპაზონში დანახარჯების ფაქტობრივი ქცევის მიხედვით დააკლასიფიცირეთ.
4. ნაბიჯი 4. გამოთვალეთ მარჟინალური მოგება: ამონაგები − ცვლადი დანახარჯები.
5. ნაბიჯი 5. შეამოწმეთ, გამოიწვევს თუ არა შემდეგი ერთეული დამატებით მუდმივ ხარჯებს: მეორე სამუშაოთა მწარმოებელი, საწყობის ქირა, სრულ განაკვეთზე მომუშავე ბუღალტერი. შეზღუდული სიმძლავრისას გაითვალისწინეთ ახალი ობიექტის გავლენა დანარჩენ პროექტებზე, სხვა შეკვეთის შესაძლო ჩანაცვლების ჩათვლით.
6. ნაბიჯი 6. გამოთვალეთ შემდეგი ობიექტის ზღვრული ეფექტი: საოპერაციო მოგება შემდეგი ობიექტით − საოპერაციო მოგება მის გარეშე იმავე პერიოდში. ის დამატებითი პროექტის მარჟინალურ მოგებას უდრის, თუ დანარჩენი ფასები, დანახარჯები და პროექტების შედეგები არ იცვლება და დამატებითი მუდმივი ხარჯები არ წარმოიშობა. თუ მუდმივი ხარჯები საფეხურებრივად იზრდება, შერჩეული პერიოდისთვის მათი ნამატი გამოაკელით.

რატომ უნდა იცოდეთ ზღვრული მოგება?

ზღვრული მოგება დაგეხმარებათ ისეთი გადაწყვეტილებების მიღებაში, რომლებიც სამუშაოს მოცულობასა და სტრუქტურას ცვლის: პროექტის აღება, ფასდაკლება, თანამშრომლის დაქირავება, რეკლამაში ინვესტირება ან ახალი მიმართულების გახსნა. თითოეული გადაწყვეტილებისთვის მნიშვნელოვანია შერჩეული პერიოდის მთელი დამატებითი შედეგის შეფასება.

მაჩვენებელი შეგიძლიათ შემდეგ მმართველობით საკითხებზე გამოიყენოთ.

• ფასწარმოქმნა. ხელშეკრულების ფასი შეადარეთ ცვლად დანახარჯებსა და მუდმივი ხარჯების დაფარვაში შენატანს. ფასდაკლებისას გაითვალისწინეთ მისი გავლენა მოცულობასა და მთლიან მოგებაზე, აგრეთვე თვითღირებულების ზრდა. დაგეხმარებათ სტატია ფასისა და თვითღირებულების შესახებ.
• პროექტების შერჩევა. ერთნაირი ამონაგების მქონე ორ ობიექტს შეიძლება განსხვავებული მარჟინალური მოგება ჰქონდეს სამუშაოს შემადგენლობის, ლოგისტიკისა და ქვეკონტრაქტორების გამო. სასარგებლოა, ხელთ გქონდეთ მარჟის გაანგარიშება და გახსოვდეთ განსხვავება მარჟასა და ფასნამატს შორის.
• გაყიდვების გეგმა და უზარალობის წერტილი. შესადარის ერთეულზე დადებითი მარჟინალური მოგებისა და პერიოდის ცნობილი მუდმივი ხარჯებისას შეიძლება ამ ხარჯების დამფარავი მოცულობის შეფასება. სხვადასხვა ტიპის პროექტებისთვის გაითვალისწინეთ გაყიდვების სტრუქტურა. უფრო ვრცლად — სტატიაში უზარალობის წერტილის შესახებ (რუსულ ენაზე).
• გუნდის გაზრდა. თანამშრომლის დაქირავებამ შეიძლება მართვის ხარისხი გააუმჯობესოს და მუდმივი ხარჯები დაამატოს. სცენარების შედარება გეხმარებათ შეაფასოთ, რა დამატებითი მოცულობაა საჭირო დაქირავების ხარჯების დასაფარავად ამ მოცულობის დანახარჯების გათვალისწინებით.
• ერთეულის ეკონომიკა. როცა მოცულობის ერთეულის შენატანი გასაგებია, უფრო მარტივია მოზიდვის არხების შედარება და შეკვეთის ეკონომიკური შედეგის შეფასება. მოზიდვის ხარჯები ისე უნდა გაითვალისწინოთ, რომ ერთი და იგივე დანახარჯი განმეორებით არ ჩართოთ. დაგეხმარებათ სტატია ერთეულის ეკონომიკის შესახებ (რუსულ ენაზე).

იცვლება თუ არა ეს მაჩვენებელი და რა მოქმედებს მასზე?

ზღვრული მოგება და პროექტის მარჟინალური მოგება შეიძლება შეიცვალოს. თუ ფასი და ერთეულზე ცვლადი დანახარჯები უცვლელია, ამ ერთეულის მარჟინალური მოგება განსახილველ დიაპაზონში მუდმივი რჩება. მისი საერთო თანხა გაყიდული ერთეულების რაოდენობასთან ერთად იცვლება. პროექტის დამატებითი ეფექტი ასევე დამოკიდებულია მის მიერ გამოწვეულ მუდმივი ხარჯებისა და სხვა პროექტების შედეგების ცვლილებებზე.

პრაქტიკაში მაჩვენებელზე ფაქტორების ოთხი ჯგუფი მოქმედებს:

1) ფასი და მისი განახლების წესი. თუ ერთეულზე ცვლადი დანახარჯები გაიზარდა, ფასი კი უცვლელია, ერთეულის მარჟინალური მოგება მცირდება. საბაზრო ფასების ცვლილება თავისთავად გამოთვლას არ ცვლის: მნიშვნელოვანია თქვენი ხელშეკრულებების ფაქტობრივი ფასები და დანახარჯები. ისინი რეგულარულად შეადარეთ.

2) ცვლადი დანახარჯების შემადგენლობა. შესრულებული სამუშაოს მოცულობის მიხედვით ანაზღაურება, ქვეკონტრაქტორები, ლოგისტიკა, სახარჯი მასალა და მასალები შეიძლება განსხვავდებოდეს სამუშაოს ერთნაირი მეტრაჟის შემთხვევაშიც. ერთნაირი ამონაგების მქონე ხელშეკრულებებს შეიძლება სხვადასხვა მარჟინალური მოგება ჰქონდეს ცვლადი დანახარჯების შემადგენლობისა და ოდენობის გამო.

3) მუდმივი ხარჯების საფეხურები. დამატებით სიმძლავრეზე გადასვლას შეიძლება ახალი თანამშრომელი, საწყობი ან აღჭურვილობა დასჭირდეს. წარმოქმნილი მუდმივი ხარჯები შესაბამისი პერიოდის დამატებით საოპერაციო მოგებას ამცირებს. საოპერაციო ბერკეტი (რუსულ ენაზე) აღწერს საერთო საოპერაციო მოგების პროცენტულ მგრძნობელობას გაყიდვების მიმართ: უზარალობასთან ახლოს გაყიდვების მცირე ცვლილებამ შეიძლება მცირე დადებითი მოგების დიდი პროცენტული ცვლილება გამოიწვიოს. ნულოვანი მოგებისას კოეფიციენტი, რომლის მნიშვნელშიც მოგებაა, განსაზღვრული არ არის. თავისთავად ეს ეფექტი ყოველი დამატებითი ერთეულიდან მოგებას არ ზრდის, თუ ფასი, ერთეულის დანახარჯები და მუდმივი ხარჯების საერთო თანხა უცვლელია.

4) სეზონურობა და დატვირთვა. სრული დატვირთვისას დამატებით პროექტს შეიძლება დაჩქარებისთვის დამატებითი ანაზღაურება დასჭირდეს, კოორდინაციის გამო მოცდენა გამოიწვიოს ან ძვირი ქვეკონტრაქტორები დასჭირდეს. თუ დამატებითი დანახარჯები და სხვა შეკვეთების დაკარგული შედეგი დამატებით ამონაგებს გადააჭარბებს, ზღვრული ეფექტი უარყოფითი იქნება. თავისუფალი სიმძლავრისას იმავე პროექტმა შეიძლება დადებითი შენატანი მოიტანოს; შედეგი კონკრეტული პირობებისთვის უნდა გამოთვალოთ.

საიდან აიღოთ მონაცემები და როგორ დანერგოთ გამოთვლა აღრიცხვაში?

გამოთვლისთვის შეთანხმებული მონაცემებია საჭირო: რომელი დანახარჯებია მოცულობაზე დამოკიდებული, რომელი მიეკუთვნება პირდაპირ ობიექტს და რომელი ნაწილდება პროექტებს შორის. პირდაპირი და ცვლადი დანახარჯები სხვადასხვა კლასიფიკაციაა: პირდაპირი მუხლი არჩეულ მოცულობასთან მიმართებით შეიძლება მუდმივიც იყოს და ცვლადიც. პროექტის ხარჯების განაწილების შესახებ უფრო ვრცლად წაიკითხეთ მასალა „პირდაპირი დანახარჯები: რას მივაკუთვნებთ ობიექტს“ (რუსულ ენაზე).

გასაყიდი ფასი და დანახარჯები ცალ-ცალკე უნდა აღრიცხოთ, საზომი ერთეულის, სამუშაოს მოცულობისა და აღიარების პერიოდის მითითებით. მარჟინალური მოგების გამოსათვლელად გამოყავით დანახარჯების ცვლადი ნაწილი; სრული თვითღირებულება ყველა ხარჯის დაფარვის შესაფასებლად გამოიყენეთ. ეს გუნდთან თითოეული პროექტის შენატანისა და საერთო საოპერაციო შედეგის განხილვაში გეხმარებათ.

სამუშაო ინსტრუმენტის, მათ შორის აპლიკაცია 101-ის, შერჩევისას წინასწარ განსაზღვრეთ, როგორ აღრიცხავთ პროექტების ფასის, მოცულობისა და დანახარჯების მონაცემებს. გამოთვლისთვის შესადარისი საწყისი მონაცემები და დანახარჯების კლასიფიკაციის შემოწმებული წესებია საჭირო. მათი შეტანის კონკრეტული გზა შერჩეული ინსტრუმენტის აქტუალურ შესაძლებლობებთან შეამოწმეთ.

რეგულარული კონტროლისთვის შეგიძლიათ მაჩვენებლების ნაკრები შეადგინოთ: პროექტების მარჟინალური მოგება, მარჟინალური რენტაბელობა დადებითი ამონაგებისას, თვის მუდმივი საოპერაციო ხარჯები, უზარალობის წერტილი და დინამიკა კვარტლების მიხედვით. შეადარეთ ერთნაირი პერიოდების მაჩვენებლები აღრიცხვის ერთიანი წესებით. რენტაბელობის თემაზე ცალკე განხილვაა — როგორ გამოთვალოთ ბიზნესის რენტაბელობა.