„ხარჯებსა“ და „დანახარჯებს“ ხშირად სინონიმებად იყენებენ. საუბარში ეს დასაშვებია, თუმცა აღრიცხვასა და ფასების განსაზღვრაში სურათს ამახინჯებს: პროექტი თითქოს მომგებიანია, მაგრამ თავისუფალი ფული არ არის.
გაუგებრობა, როგორც წესი, ორ შემთხვევაში ჩნდება. პირველი — როცა ფული უკვე გადახდილია, სამუშაოები კი ჯერ დასრულებულად არ არის ჩათვლილი. მეორე — როცა ობიექტების დანახარჯები კომპანიის დანახარჯებს ერევა: ოფისი, გაყიდვები, სერვისები და გადასახადები.
ქვემოთ ვიყენებთ სამუშაო განმარტებებს დარიცხვის მეთოდზე დაფუძნებული მმართველობითი აღრიცხვისთვის: დანახარჯები გვიჩვენებს მოხმარებული რესურსების ღირებულებას, ხარჯები კი — პერიოდის მოგების გამოთვლისას აღიარებულ თანხებს. ეს მეთოდიკა შიდა ანგარიშებისთვის არის განკუთვნილი; იგი არ ცვლის მოქმედ საბუღალტრო და საგადასახადო წესებს. განვიხილავთ, რა მიეკუთვნება პროექტსა და კომპანიას, რა მოქმედებს პერიოდის მოგებაზე და რა რჩება დაუმთავრებელი სამუშაოების აღრიცხვაში.
შინაარსი:
გადახდა, დანახარჯი და ხარჯი: სამი განსხვავებული შრე
არჩეულ მოდელში მოსახერხებელია სამი შრის გარჩევა. მშენებლობაში გადახდის, მასალების მიღების, სამუშაოების შესრულებისა და ეტაპის მიღების თარიღები შეიძლება განსხვავდებოდეს. ეს მოვლენები აუცილებელი არ არის ერთმანეთს ამ თანმიმდევრობით მოჰყვეს: რესურსი შეიძლება გადახდამდე მიიღოთ და გამოიყენოთ.
გადახდა — ფულის მოძრაობაა: ანგარიშიდან, ბარათიდან ან სალაროდან თანხის გასვლა ან მათზე შემოსვლა. დანახარჯი ამ მმართველობით მოდელში მოხმარებული რესურსის ფულადი შეფასებაა: მასალის, შრომის, ტექნიკის გამოყენების ან მომსახურების. ხარჯი — თანხაა, რომელიც დადგენილი მეთოდიკით ამცირებს პერიოდის ფინანსურ შედეგს: იგი აისახება შესრულებული სამუშაოების თვითღირებულებაში, კომერციულ ან მმართველობით მუხლებში. მარაგის ან ძირითადი საშუალების შეძენა და ავანსის გაცემა თავისთავად არ ნიშნავს რესურსის მოხმარებასა და ხარჯის წარმოქმნას.
| ტერმინი | რას აფიქსირებს | რომელ კითხვას პასუხობს | სარემონტო სამუშაოების მაგალითი |
|---|---|---|---|
| გადახდა | ფული გავიდა ან შემოვიდა | „რამდენი ფულია ანგარიშზე და სად წავიდა?“ | თქვენ გადაიხადეთ მომწოდებლის ანგარიშით გათვალისწინებული თანხა |
| დანახარჯი | რესურსი შედეგის მისაღებად მოხმარებულია | „რა ღირდა სამუშაოების შესასრულებლად მოხმარებული რესურსები?“ | მასალა ობიექტის დანახარჯებზე ჩამოიწერა, ბრიგადამ სამუშაო ცვლები შეასრულა |
| ხარჯი | დანახარჯი პერიოდის მოგების გამოთვლაში აისახა | „რამდენი გამოიმუშავა ბიზნესმა ამ პერიოდში?“ | შესრულებული სამუშაოების დანახარჯები დადგენილი მეთოდიკით მოგების გამოთვლაში შევიდა |
ეს გამიჯვნა გავრცელებული შეცდომის შემჩნევაში გვეხმარება: „ფული გავიდა“ ჯერ კიდევ არ ნიშნავს, რომ „ხარჯი წარმოიშვა“. მიღებული მოდელის წესების დაცვით ხარჯის აღიარება გადახდამდეც შეიძლება; ამ დროს კომპანიას კონტრაქტორის მიმართ დავალიანება რჩება. გადახდა, აქტი ან ეტაპის დახურვა თავისთავად არ ადგენს ხარჯის აღიარების უნივერსალურ მომენტს.
რა არის დანახარჯები?
არჩეულ მმართველობით მოდელში დანახარჯები სამუშაოს შესასრულებლად და შედეგის მისაღებად მოხმარებული რესურსების ფულადი შეფასებაა. მასალების შეძენა ქმნის მარაგს; მათი გამოყენება კი სამუშაოების დანახარჯებს აყალიბებს. ხანგრძლივი გამოყენების ხელსაწყოს შეძენა და მისი გამოყენების ღირებულება ცალ-ცალკე აღირიცხება. პროექტის მიხედვით მოსახერხებელია იმის დანახვა, რომელი დანახარჯი მიეკუთვნება კონკრეტულ ობიექტს და რომელი ემსახურება მთლიანად კომპანიას.
პრაქტიკაში დანახარჯები პირდაპირ და არაპირდაპირ დანახარჯებად იყოფა. პირდაპირი დანახარჯები შეიძლება დასაბუთებულად მიეკუთვნოს კონკრეტულ ობიექტს: გამოყენებული მასალები, შესრულებული სამუშაოები, ამ მისამართზე მიწოდება და კონკრეტული ამოცანისთვის დაქირავებული ხელსაწყოს გამოყენება. არაპირდაპირი დანახარჯები რამდენიმე პროექტს ან მთლიანად კომპანიას ემსახურება: ოფისი, ბუღალტერია, მართვის ნაწილი, რეკლამა და კავშირგაბმულობა. სამუშაოების თვითღირებულებაზე ან პერიოდის ხარჯებზე მიკუთვნების წესები მმართველობით მეთოდიკაში განისაზღვრება.
რატომ არის სასარგებლო სიტყვა „დანახარჯები“? იგი გადახდების აღრიცხვასთან ერთად თვითღირებულების გამოთვლაში გეხმარებათ. თუ გსურთ ობიექტის პირდაპირი დანახარჯების უფრო დეტალურად გაშლა, გამოგადგებათ მასალა მშენებლობაში პირდაპირი დანახარჯების შესახებ (რუსულ ენაზე).
რა არის ხარჯები?
ამ სტატიაში ხარჯები ის თანხებია, რომლებიც მიღებული მმართველობითი მეთოდიკით პერიოდის ფინანსურ შედეგში აღიარდება. მათი აღიარების მომენტი განისაზღვრება ოპერაციის შინაარსით, რესურსის გამოყენების პერიოდით და შესრულებულ სამუშაოებსა და შესაბამის ამონაგებთან კავშირით, თუ მოდელი ამას ითვალისწინებს. აქტი ან მიღება შეიძლება ოპერაციას ადასტურებდეს, თუმცა თავისთავად ყველა შემთხვევისთვის ერთიანი კრიტერიუმი არ არის. ბიზნესში ხარჯები მოგება-ზარალის ანგარიშში ჩანს: ამონაგები, თვითღირებულება, საოპერაციო მუხლები და წმინდა მოგება.
მნიშვნელოვანი კერძო შემთხვევაა კომპანიის ხარჯები, რომლებიც პროექტების დანახარჯებს ემატება. მშენებლობაში მათ ხშირად ობიექტების შიგნით მალავენ, რათა დამკვეთისთვის შეთავაზებული ფასი „შეიკრას“. შემდეგ ჩნდება ასეთი სურათი: პროექტები ბევრია, ბრუნვა იზრდება, მოგება უცვლელია, განვითარებისთვის საჭირო ფული კი ცალკე მოსაძებნი ხდება.
მიზეზის დასანახად კომპანიის ხარჯები ცალკე წესებითა და მუხლებით გამოიყოფა. გაყიდვების ხარჯების ცალკე განხილვაც შეიძლება — კომერციული ხარჯები (რუსულ ენაზე). პირველადი კლასიფიკაციისთვის სასარგებლოა კითხვა: ხარჯი კონკრეტულ ობიექტს უკავშირდება თუ მთლიანად კომპანიის გაყიდვებს? ობიექტზე სამუშაოების მოცულობა თავისთავად არ განსაზღვრავს მისი აღიარების მომენტს.
როგორ ჩანს ეს მშენებლობაში: 6 სიტუაცია
სიტუაცია 1. თქვენ მასალა წინასწარ შეიძინეთ საწყობისთვის და გადაიხადეთ მისი საფასური. გადახდა უკვე მოხდა, მასალები კი ჯერ მარაგად აღირიცხება. ობიექტზე მათი გადატანა თავისთავად არ ადასტურებს მოხმარებას. გამოყენების კვალდაკვალ მასალების ღირებულება სამუშაოების დანახარჯებში შედის; მოგების გამოთვლაში იგი ხარჯების აღიარების დადგენილი წესებით აისახება, შესრულებულ სამუშაოებთან კავშირის გათვალისწინებით.
სიტუაცია 2. თქვენ ბრიგადას ავანსი მიეცით. ეს გადახდაა; სამუშაოების შესრულებამდე ავანსი მოხმარებული რესურსების ღირებულებისგან განცალკევებით აღირიცხება. სამუშაოების შესრულების კვალდაკვალ მათი ღირებულება დადასტურებული მოცულობის საფუძველზე დანახარჯებში აისახება. ხარჯად იგი თქვენი მოდელის აღიარების წესების მიხედვით იქცევა. თუ ავანსს მაშინვე შეიტანთ მოგების გამოთვლაში, პროექტის შედეგი შეიძლება დამახინჯდეს.
სიტუაცია 3. მიწოდების ხარჯი მხოლოდ მოგვიანებით გამოვლინდა. თუ მიწოდება კონკრეტულ ობიექტს უკავშირდება, მიღებული მეთოდიკით იგი პირდაპირ დანახარჯებს შეიძლება მიეკუთვნოს. როცა მიწოდება მარაგების ღირებულებას აყალიბებს, ხარჯის აღიარებამდე იგი მარაგებთან ერთად აღირიცხება. წინასწარ განსაზღვრეთ მუხლი და წესი, ვინ და როდის აფიქსირებს მიწოდებას: ეს შემდეგ ობიექტზე დანახარჯის გამოტოვების რისკს ამცირებს.
სიტუაცია 4. თქვენ რამდენიმე ობიექტისთვის ხელსაწყო შეიძინეთ. თუ იგი ერთზე მეტ პერიოდში იქნება გამოყენებული, ამ მოდელში მისი შეძენა ცალკე, აქტივად აისახება. გამოყენების ღირებულება პერიოდებსა და პროექტებზე ცვეთის ან განაწილების სხვა დადგენილი მეთოდიკის მეშვეობით ნაწილდება, მაგალითად, გამოყენების საათების ან სამუშაოების მოცულობის მიხედვით. შესყიდვის სრული ფასი ავტომატურად არ იქცევა პერიოდის ხარჯად. მეთოდი უნდა ასახავდეს ხელსაწყოს გამოყენებას და თანმიმდევრულად გამოიყენებოდეს.
სიტუაცია 5. ოფისი, ბუღალტერია და რეკლამა. არჩეულ მოდელში ეს კომპანიის დანახარჯებია; ხარჯები იმ პერიოდებში აისახება, რომლებსაც მოხმარებული მომსახურება მიეკუთვნება. მომავალი თვეების წინასწარი გადახდა მომსახურების მოხმარებამდე ცალკე აღირიცხება. თუ ასეთი ხარჯები ობიექტებზე გასაგები საფუძვლის გარეშე ნაწილდება, პროექტების მომგებიანობის შედარება შეიძლება დამახინჯდეს.
სიტუაცია 6. პირდაპირი დანახარჯების მიხედვით პროექტმა მოგება აჩვენა, თუმცა კომპანიის შედეგის გამოთვლაში გაყიდვებისა და მართვის ხარჯები არ იყო გათვალისწინებული. მათი გათვალისწინების შემდეგ ბიზნესის შედეგი მოლოდინზე დაბალი აღმოჩნდა. შეამოწმეთ, ცალკეა თუ არა გამოყოფილი არაპირდაპირი ხარჯები და ობიექტებზე განაწილებისას ორჯერ ხომ არ აღირიცხება ისინი. ამ ხარჯების გადახდის წყარო თავისთავად არ განსაზღვრავს პროექტის მომგებიანობას.
როგორ ავიცილოთ აღრიცხვაში აღრევა: სამუშაო წესები
შეთანხმდით ტერმინებზე და იმაზე, სად ფიქსირდება ეს ციფრები. ამის შემდეგ აღრიცხვა გეხმარებათ დაინახოთ, სად სცდება პროექტი დაგეგმილ დანახარჯებს, სად მცირდება მარჟა და სად ჩნდება ფულადი სახსრების დროებითი დეფიციტი.
დაიწყეთ ქვემოთ მოცემული წესებით. დანერგვის მასშტაბი დამოკიდებულია არსებულ მონაცემებზე, პროექტების რაოდენობასა და ოპერაციების დადასტურების წესზე.
- აღწერეთ, რა ითვლება თქვენს მმართველობით მოდელში გადახდად, დანახარჯად და ხარჯად. განსაზღვრეთ განმარტებები და მაგალითები, მათ შორის მარაგის შეძენა, ავანსი და ხანგრძლივი გამოყენების ხელსაწყო.
- თითოეული ობიექტისთვის ცალკე აღრიცხვა აწარმოეთ. აღრიცხვაში პროექტი ფინანსური ერთეულია: მასში თავმოყრილია ამ ობიექტის შემოსული თანხები, დანახარჯები და დოკუმენტები.
- განსაზღვრეთ ხარჯების მუხლები (რუსულ ენაზე) და წესი, ვინ ირჩევს მათ ოპერაციის დაფიქსირებისას.
- გამიჯნეთ პირდაპირი და არაპირდაპირი დანახარჯები. პირდაპირი დანახარჯები პროექტს მიაკუთვნეთ, არაპირდაპირი კი ცალკე აღრიცხეთ; მათი განაწილების საფუძველი და მეთოდი წინასწარ განსაზღვრეთ.
- განსაზღვრეთ ხარჯების აღიარების მომენტი თქვენი ანგარიშებისთვის. დაადგინეთ დანახარჯების კავშირი შესრულებულ სამუშაოებთან, შესაბამის პერიოდთან და ამონაგებთან, თუ მოდელი ამას ითვალისწინებს. გადახდა, აქტი, მიღება ან თვის დახურვა შეიძლება ოპერაციას ადასტურებდეს; ყველა შემთხვევისთვის აღიარების უნივერსალური საფუძველი არცერთი მათგანი არ არის.
- ბიზნესი სამი ანგარიშის მეშვეობით შეაფასეთ: ფულადი ნაკადების ანგარიში ფულის მოძრაობას აჩვენებს, მოგება-ზარალის ანგარიში — მოგებასა და ზარალს, ბალანსი კი — აქტივებს, ვალდებულებებსა და კაპიტალს.
თუ აღრიცხვა ფასის განსაზღვრისა და დამკვეთთან მოლაპარაკებისთვის გჭირდებათ, ამ სქემას ხარჯთაღრიცხვის გეგმური და ფაქტობრივი მაჩვენებლების შედარება დაამატეთ. ეს ობიექტის ჩაბარებამდე გადახარჯვის შემჩნევაში გეხმარებათ. ხარჯთაღრიცხვის ლოგიკისთვის სასარგებლოა მასალა როგორ გამოვთვალოთ ხარჯთაღრიცხვა (რუსულ ენაზე).
როგორ გეხმარებათ აპლიკაცია 101 წესრიგის შენარჩუნებაში
პროექტებზე მომუშავე ბიზნესში პრობლემა იშვიათად არის არითმეტიკაში. პრობლემა ფაქტობრივი მონაცემების შეგროვებაა: ქვითრები ჩატებში, სიტყვიერად შეთანხმებული ავანსები, მიწოდება დოკუმენტების გარეშე და სამუშაოების დასრულების დაგვიანებული დაფიქსირება. ამის გამო ობიექტის დანახარჯების სრული სურათი იკარგება, კომპანიის ხარჯები კი პროექტებს შორის იფანტება.
აპლიკაცია 101-ში ლოგიკა პროექტის გარშემო იგება: თანხების შემოსვლა, დანახარჯები, მუხლები, დოკუმენტები, გეგმური და ფაქტობრივი მაჩვენებლების შედარება და ობიექტის ანგარიშები. ეს ამცირებს შუალედს რეალურ ოპერაციასა და აღრიცხვაში მის ასახვას შორის და გეხმარებათ ყურადღება თვითღირებულებასა და მომგებიანობაზე შეინარჩუნოთ.
თუ გსურთ ნახოთ, როგორ მუშაობს ეს თქვენს ობიექტებზე, მოითხოვეთ დემონსტრაცია: გაჩვენებთ, როგორ გაანაწილოთ პირდაპირი დანახარჯები მუხლების მიხედვით და გამიჯნოთ კომპანიის ხარჯები ანგარიშების გასაანალიზებლად.
შემდეგ შეგიძლიათ აღრიცხვა უფრო დეტალური გახადოთ. როცა ფაქტობრივი მონაცემების დაფიქსირება ჩვევად იქცევა, ლოგიკურია „ფარული ხარჯებისა“ და გაყიდვების ეკონომიკის განხილვაზე გადასვლა: სად ვეძებოთ ფული ბიზნესის შიგნით (რუსულ ენაზე) და რატომ ცვლის გაყიდვების ხარჯების ცალკე მუხლი ხშირად მოგების სურათს.
