Mundarija:
- Moliyaviy rejalashtirish nima?
- Moliyaviy rejalashtirishning maqsadi nima?
- Moliyaviy rejalashtirish vazifalari
- Moliyaviy rejalashtirish bosqichlari
- Moliyaviy reja tuzilmasi: u nimalardan iborat bo‘lishi kerak?
- Nazorat tartibi: har hafta va har oy nimani tekshirish kerak?
- Moliyaviy rejalashtirishni jamoa ishiga va loyihalarga qanday joriy etish mumkin?
Moliyaviy rejalashtirish nima?
Amaliy ma’noda moliyaviy rejalashtirish — biznes maqsadlarini raqamlar va muddatlarga aylantiradigan qarorlar tizimi. «Ko‘proq obyekt olish» maqsadi hisob-kitobga aylanadi: bir vaqtda nechta loyihani yuritish mumkin, qanday ish haqi fondi kerak, aylanmada qancha pul bo‘lishi lozim va qaysi to‘lov jadvali materiallarning haqiqiy xaridi hamda bajarilgan ishlar uchun to‘lovlarga mos keladi.
Moliyaviy rejalashtirishni uchta bog‘liq jarayon sifatida tasavvur qilish qulay: rejalashtirish, budjetlashtirish va prognozlash. Rejalashtirish yo‘nalish va cheklovlarni belgilaydi, budjetlashtirish pulni moddalar va davrlar bo‘yicha taqsimlaydi, prognoz esa muddatlar, hajmlar, narxlar va kelishuvlar o‘zgarganda vaziyatni yangilaydi.
Loyihalar asosida ishlaydigan biznesda moliyaviy rejalashtirish deyarli doim obyektlar bo‘yicha hisob intizomidan boshlanadi: «bitta obyekt — bitta loyiha», har bir loyihaning daromadi, xarajati va balansi bor. Bu yondashuv «Loyihani moliyaviy boshqarish: 101 ilovasida budjetni yuritish va pulni nazorat qilish» maqolasida tushuntirilgan.
Moliyaviy rejalashtirishning maqsadi nima?
Asosiy maqsad — biznesni moliya orqali boshqariladigan qilish. Foyda qayerdan kelayotgani va pul qayerda yo‘qolayotgani aniq bo‘lsa, qarorlar xotirjamroq qabul qilinadi: qaysi loyihalarni olish, qanday narxni saqlash, qaysi xarajatlarni maqbul deb hisoblash va qayerda zaxira kerakligini tanlash mumkin.
Qurilish va ta’mirlashda maqsad ko‘pincha sodda: obyektni pul yetishmovchiligisiz tugatish va marjani saqlash. Agentlikda — mijoz pulini kompaniya pulidan ajratish va har bir loyihaning foydaliligini ko‘rish. Ishlab chiqarishda — xaridlar va zaxiralarda qancha mablag‘ band bo‘lishini oldindan tushunish.
Moliyaviy maqsad kundalik ish jarayonlari bilan bog‘langanda ta’sir kuchayadi: ish jadvali, bosqichma-bosqich to‘lovlar, xodimlarga hisobot berish sharti bilan ajratilgan mablag‘lar, xarid limitlari va xarajatlarni tasdiqlash. Shunda reja «moliya uchun» alohida fayl bo‘lib qolmasdan, jarayonning bir qismiga aylanadi.
Moliyaviy rejalashtirish vazifalari
Vazifalarni reja rahbarga har kuni, har hafta va har oy nima berishi kerakligi orqali ifodalash ma’qul. Shunda qaysi hisobotlar va qanday tafsilot darajasi kerakligi ayon bo‘ladi.
- Likvidlikni ko‘rsatish: majburiy to‘lovlarga pul yetadimi va qachon yetishmovchilik paydo bo‘ladi.
- Moliyaviy qoidalarni belgilash: kim sarflaydi, kim tasdiqlaydi va xarajatlar qaysi hujjatlar bilan asoslanadi.
- Xarajatlar tuzilmasini berish: ortiqcha sarf «loyiha ichida» yo‘qolmay, aniq modda bo‘yicha ko‘rinsin.
- Reja va amaldagi natijani bog‘lash: og‘ishni muzokara va ishlar tartibini o‘zgartirish orqali tuzatish mumkin bo‘lgan paytda aniqlash.
- Narx va hajm bo‘yicha qarorlarni qo‘llab-quvvatlash: material narxi yoki muddatlar o‘zgarsa, marja bilan nima bo‘lishini ko‘rsatish.
- Pulni ajratish: mijoz mablag‘i, kompaniya puli, hisobot beriladigan mablag‘lar va zaxiralar.
Xarajatlarni tashkil qilishda moddalar foydali tayanch bo‘ladi. 101 da bu «Xarajatlarni moddalar bo‘yicha taqsimlash» (rus tilida) materialida bayon qilingan: moddalar sozlangach, reja va amaldagi natijani solishtirish tushunarli bo‘ladi.
Moliyaviy rejalashtirish bosqichlari
Moliyaviy rejalashtirish takrorlanuvchi siklga ega: davr boshida reja tuzasiz, ish davomida prognozni aniqlashtirasiz, keyin natijani solishtirib, xulosalarni keyingi davrga qo‘llaysiz.
Quyidagi asosiy ketma-ketlik kichik kompaniyada ham, bir nechta obyektni yuritadigan loyiha biznesida ham qo‘llanadi:
- Rejalashtirish davri va birligini belgilang: kompaniya bo‘yicha yil, yo‘nalish bo‘yicha chorak, loyihalar bo‘yicha oy.
- Haqiqiy ma’lumotlarni to‘plang: loyihalar tushumi, bevosita xarajatlar, doimiy xarajatlar, qarzlar, avanslar va hisobot sharti bilan ajratilgan mablag‘lar.
- Tuzilmani yarating: daromad va xarajat moddalari, xarajatlarni tegishli joyga kiritish qoidalari va mas’ullar.
- Daromad-xarajat rejasini va pul oqimi prognozini tuzing: qancha daromad olinadi va pul bilan nima bo‘ladi.
- Rejaning amaliy imkoniyatlarini tekshiring: to‘lov muddatlari, ish bosqichlari, xarid sikllari, mavsumiylik va soliqlar.
- Limitlar va nazorat qoidalarini tasdiqlang: nima oldindan kelishiladi, nima bajarilgach tasdiqlanadi va qaysi hujjatlar majburiy.
- Reja va amaldagi natijani solishtirish hamda muntazam prognozlashni boshlang: yaqin to‘lovlarni har hafta yangilang, umumiy vaziyatni har oy qayta ko‘rib chiqing.
Siklni tahlil orqali tashkil qilmoqchi bo‘lsangiz, «Biznes samaradorligini tahlil qilish» (rus tilida) maqolasi foydali: unda raqamlarni boshqaruv xulosalariga aylantirish mantiqi ko‘rsatilgan.
Moliyaviy reja tuzilmasi: u nimalardan iborat bo‘lishi kerak?
Tuzilma biznes ko‘lamiga bog‘liq, ammo boshqaruvni saqlaydigan asosiy minimum bor. Loyiha kompaniyasida rejani ikki kesimda tuzish qulay: kompaniya va loyihalar bo‘yicha.
Moliyaviy rejani uchta haqiqiy boshqaruv hisoboti bilan solishtirish mumkin: foyda va zarar, pul oqimi va balans. Reja shakllari va haqiqiy natija hisobotlarini alohida yuriting. Bu uchlikning ma’nosi «Pul oqimi, foyda va zarar hamda boshqaruv balansi» (rus tilida) materialida tushuntirilgan.
| Reja bloki | Qaysi savolga javob beradi? | Ichida nima bo‘lishi kerak? |
|---|---|---|
| Foyda va zarar rejasi (daromad va xarajat) | Qancha foyda olishni rejalashtiryapmiz? | Loyihalar tushumi, bevosita xarajatlar, doimiy xarajatlar va marja |
| Pul oqimi prognozi | To‘lov sanalariga pul yetadimi? | Kutilayotgan tashqi tushumlar va to‘lovlar, soliqlar va kreditlar; hisobot sharti bilan ajratiladigan mablag‘larning ichki o‘tkazmalarini kompaniya daromadi yoki xarajati deb qabul qilmaslik uchun alohida hisobga oling |
| Prognoz boshqaruv balansi | Rejalashtirilgan aktivlar, majburiyatlar va kapital qanday? | Pul, debitorlik qarzlari, zaxiralar va boshqa aktivlar; kreditorlik qarzlari, avanslar va boshqa majburiyatlar; kapital |
| Alohida va jamlanma budjetlar | Alohida rejalar umumiy moliyaviy manzaraga qanday birlashadi | Operatsion va moliyaviy budjetlar o‘zaro muvofiqlashtiriladi; investitsiya rejalari umumiy tuzilmaga kiradi, jamlanma budjet esa alohida budjetlarni birlashtiradi |
Budjet turlari va budjet hali bo‘lmasa, nimadan boshlash haqida «Biznes budjetlari turlari: biznes egasi uchun sodda izoh» maqolasi bor. Dastlab bir nechta asosiy budjetdan boshlash va biznes o‘sgani sayin kengaytirish mumkin; barcha kompaniyalar uchun bir xil son mavjud emas.
Nazorat tartibi: har hafta va har oy nimani tekshirish kerak?
Nazorat nuqtalari:
- Har hafta: yaqin tushum va to‘lovlar, hisobot sharti bilan ajratilgan mablag‘lar, rasmiylashtirilmagan ishlarni qabul qilish dalolatnomalari va muddati o‘tgan debitorlik qarzlari.
- Har oy: moddalar bo‘yicha reja va amaldagi natija, loyihalar marjasi, doimiy xarajatlar va pul oqimi prognoziga tuzatishlar.
- Har chorak: narxlar, me’yorlar, limitlar va investitsiya qarorlarini qayta ko‘rib chiqish.
Biznesda xodimlar orqali ko‘p mayda xarajat qilinsa, hisobot sharti bilan berilgan mablag‘lar nazoratini yo‘lga qo‘yish kerak. Bu mavzu «Hisobot sharti bilan ajratilgan mablag‘lar hisobi» (rus tilida) maqolasida yoritilgan.
Pul yetishmovchiligi kutilmaganda yuz bersa, pul oqimi prognozi davrini, to‘lov muddatlari tasdiqlanganini va xarajatlar o‘zgarishini tekshiring — sabab bir nechta bo‘lishi mumkin. «Qurilishda pul yetishmovchiligi» materiali sabablar va uni qoplashning odatiy usullarini ko‘rib chiqishga yordam beradi.
Moliyaviy rejalashtirishni jamoa ishiga va loyihalarga qanday joriy etish mumkin?
Loyiha biznesida rejani jamoaning haqiqiy harakatlari bilan bog‘lang: xarid va xarajatlarni moddalar bo‘yicha qayd eting, tasdiqlovchi hujjatlarni saqlang, loyiha voqealarini majburiyatlar va mavjud pul bilan muntazam solishtiring. Loyihaning hisob balansi o‘z-o‘zidan bank hisobidagi qoldiqni ko‘rsatmaydi.
Bu mantiq loyihalarni kengroq boshqarishga mos: maqsadlar, jamoa, reja, vositalar, budjet, muloqot va xavflar. Umumiy boshqaruv tuzilmasi uchun «Loyiha biznesini boshqarish» (rus tilida) materialiga qarang.
Rejalashtirish ish muddatlariga bog‘liq bo‘lsa, moliyani taqvim bilan muvofiqlashtiring: bosqichlar, nazorat nuqtalari va bog‘liqliklar. Bunda «Qurilish ishlarining kalendar jadvali» maqolasi yordam beradi.
Loyihaning smeta va hisobot summalarini ish bajarilganini tasdiqlashdan hamda pul oqimi jadvalidan alohida solishtiring. «Reja va amaldagi natija» paneli ko‘rsatkichlari haqida 101 yordamida (rus tilida) o‘qing. Daromad va xarajat hisobining asosiy tamoyillari «Daromad va xarajatlarning moliyaviy hisobi» maqolasida jamlangan; «Xarajatlarni qanday to‘g‘ri hisobga olish kerak» (rus tilida) materiali ham bor.
Moliyaviy rejalashtirish jarayonlaringizga qanday mos tushishini baholashning eng oson yo‘li — mahsulot taqdimoti: loyihalar, xarajat moddalari, tasdiqlovchi hujjatlar va mavjud tahlilni o‘z vazifalaringiz misolida ko‘rsatishni so‘rang.
Loyihalar va kompaniya bo‘yicha muntazam tahlil paydo bo‘lgach, keyingi qadam biznes barqarorligini kengroq ko‘rishdir: obyektlarni solishtirish, narx qarorlarining ta’sirini, Kompaniya fondini va asosiy ko‘rsatkichlarni baholash. Bu haqda «Biznes tahlili tizimini qanday sozlash kerak» (rus tilida) materiali bor. Kompaniya fondi imkoniyatlari va ayrim ko‘rsatkichlar tarif va foydalanuvchi huquqlariga bog‘liq; kompaniya bo‘yicha foyda va zarar, pul oqimi hamda boshqaruv balansi hisobotlarining to‘liq to‘plami alohida tayyorlash va solishtirishni talab qilishi mumkin.
