პროექტულ ბიზნესში ფულადი დეფიციტი ხშირად ზარალიანობის გამო არ წარმოიქმნება. ქაღალდზე თანხები საკმარისია, ხელშეკრულებაში მოგება გათვალისწინებულია, სამუშაოები მიმდინარეობს, მაგრამ ერთ კონკრეტულ დღეს გადასახდელად ფული აღარ გაქვთ. სწორედ ეს არის ფულადი დეფიციტი: ხელმისაწვდომი თანხა სავალდებულო გადახდების დროულად შესასრულებლად საკმარისი არ არის, მაშინაც კი, თუ თანხის მიღებას მოგვიანებით ელოდებით.
ასეთი დღეები რომ თავიდან აიცილოთ, პროექტის ფინანსური გათვლები ორ ნაწილად უნდა შეადგინოთ. პირველი პასუხობს კითხვას: „რამდენს გამოვიმუშავებ ამ ობიექტზე?“, მეორე კი კითხვას: „როდის შემოვა ფული და როდის გავა?“. ბიზნესის სიცოცხლისუნარიანობისთვის მეორე ნაწილი უფრო მნიშვნელოვანია.
ქვემოთ განვიხილავთ პრაქტიკულ მიდგომას: როგორ შეადგინოთ გათვლები ისე, რომ კვირების მიხედვით ხედავდეთ ფულად მდგომარეობას, ამჩნევდეთ დეფიციტს და წინასწარ ცვლიდეთ პირობებს — გადახდების გრაფიკს, შესყიდვებს, ავანსებსა და რეზერვს.
შინაარსი:
- რატომ ვერ გიცავთ მოგება ფულადი დეფიციტისგან?
- რომელი საწყისი მონაცემებია საჭირო სანდო გათვლებისთვის?
- ორი მოდელი: პროექტის მოგება და ფულადი ნაკადები
- როგორ შეადგინოთ პროექტის გადახდების კალენდარი?
- სტრესტესტი: როგორ აღმოაჩინოთ ფულადი დეფიციტი წინასწარ?
- რომელი გადაწყვეტილებები აგარიდებთ დეფიციტს სამუშაოების დაწყებამდე?
- როგორ მართოთ პროექტის ფინანსები 101 აპლიკაციაში?
- ხელშეკრულების ხელმოწერამდე შესამოწმებელი საკითხები
რატომ ვერ გიცავთ მოგება ფულადი დეფიციტისგან?
მშენებლობასა და რემონტში ფულის მოძრაობა თითქმის ყოველთვის არათანაბარია. დამკვეთი ეტაპობრივად იხდის, შესყიდვები კი ხშირად დაუყოვნებლივ არის საჭირო. ხელოსნებს რეგულარულად უნდა გადაუხადოთ, გადასახადებსა და მუდმივ ხარჯებსაც თავისი ვადები აქვს. შედეგად, პროექტი შეიძლება მომგებიანი იყოს, მაგრამ სამუშაოების შუა ეტაპზე ფულადი დეფიციტი წარმოიქმნას.
გავრცელებული შეცდომაა პროექტის ფინანსების მხოლოდ ხარჯთაღრიცხვითა და მარჟით შეფასება. ეს სასარგებლოა ობიექტების შერჩევისა და ფასის განსაზღვრისას. ფულადი დეფიციტის თავიდან ასაცილებლად კი გადახდების გეგმური კალენდარიც გჭირდებათ: როდის ელოდებით თანხის შემოსვლას და რომელი თანხების გადახდა მოგიწევთ. შემდეგ გეგმას ფაქტობრივ შემოსულ და გასულ თანხებს ადარებთ. მმართველობით აღრიცხვაში ამას ფულადი ნაკადების აღრიცხვას (cash flow) უწოდებენ.
კიდევ ერთი საფრთხეა დარიცხვებისა და რეალური ფულის ერთმანეთში არევა. შესრულებული სამუშაოების აქტი ხელმოწერილია, შემოსავალი აღიარებულია, მაგრამ თანხა 14 დღის შემდეგ ჩაირიცხება. აქტი ხელმისაწვდომ ფულს ვერ ჩაანაცვლებს — ამისთვის რეალური გადახდაა საჭირო.
რომელი საწყისი მონაცემებია საჭირო სანდო გათვლებისთვის?
სასიამოვნო ამბავი ის არის, რომ ამ გათვლებისთვის ფინანსური განყოფილება არ გჭირდებათ. საჭიროა საწყისი მონაცემების მოწესრიგებულად შეგროვება. შეაგროვეთ სწორედ ის მონაცემები, რომლებიც მოგებასა და გადახდის ვადებზე მოქმედებს.
პროექტისთვის საჭირო მინიმალური მონაცემებია:
- ხელშეკრულების ფასი და ეტაპების სტრუქტურა: რისთვის და როდის იხდის დამკვეთი.
- გადახდების გრაფიკი: თარიღები, თანხები და პირობები — ავანსი, ეტაპის დასრულების შემდეგ გადახდა, დაკავებული თანხები და გადავადება.
- ხარჯთაღრიცხვა მუხლების მიხედვით: მასალები, სამუშაოები, ქვეკონტრაქტორები, ტექნიკა და მიწოდება.
- დროში გაწერილი შესყიდვების გეგმა: რა უნდა შეიძინოთ დასაწყისში და რა — ობიექტის ჩაბარებასთან ახლოს.
- შრომის ანაზღაურების ფონდი და ბრიგადისთვის გადახდების პერიოდულობა: ყოველკვირეული, ორკვირეული ან ყოველთვიური.
- პროექტზე მისაკუთვნებელი ზედნადები ხარჯები: სამუშაოთა მწარმოებელი, ოფისი, რეკლამა და ტრანსპორტი.
ხარჯების სწორად დასაჯგუფებლად გამოგადგებათ მასალები ხარჯების სტრუქტურის შესახებ: ხარჯების მუხლები მშენებლობაში (რუსულ ენაზე) და ხარჯების განაწილება მუხლების მიხედვით (რუსულ ენაზე).
ორი მოდელი: პროექტის მოგება და ფულადი ნაკადები
შემდეგ ორი ცხრილი უნდა შეადგინოთ, ან აღრიცხვის სისტემაში ორი ანგარიში მოამზადოთ. მათი ერთმანეთისგან გამიჯვნა დაგეხმარებათ, გათვლები ვარაუდზე — „მგონია, რომ მოგებას მივიღებთ“ — აღარ იყოს დამოკიდებული.
1) პროექტის მოგების მოდელი — პროექტის მოგებისა და ზარალის ანგარიში. აქ ითვლება შემოსავალი, პირდაპირი დანახარჯები, საერთო ხარჯების წილი, საბოლოო მოგება და რენტაბელობა. საფუძველია მარჟინალური მოგებისა და სრული თვითღირებულების გათვალისწინებით მიღებული მოგების გამოთვლა.
2) ფულის მოძრაობის მოდელი — პროექტის ფულადი ნაკადები. აქ მთავარია თარიღები: როდის მიიღეთ თანხა დამკვეთისგან, როდის გადაუხადეთ მომწოდებლებსა და ბრიგადას და რა ნაშთი დაგრჩათ კვირის ბოლოს. სწორედ ეს ნაწილი აჩვენებს წინასწარ ფულად დეფიციტსა და მის მოცულობას.
პრაქტიკაში გათვლები ასე კეთდება: ჯერ მოგებისა და ზარალის ანგარიშით ამოწმებთ, რომ პროექტი მომგებიანია, შემდეგ კი გადახდის პირობების გათვალისწინებით ადგენთ შემოსული და გასული თანხების გეგმას. გამორიცხეთ არაფულადი მუხლები და გაითვალისწინეთ ის გადახდები, რომლებიც მოგებისა და ზარალის ანგარიშში არ შედის. ასე დაინახავთ, სად დაგჭირდებათ დამატებითი დაფინანსება — ავანსი, შესყიდვის გადატანა, საკრედიტო ლიმიტი ან რეზერვი.
როგორ შეადგინოთ პროექტის გადახდების კალენდარი?
პროექტის გადახდების კალენდარი მარტივად არის მოწყობილი: ჩამოთვლილია კვირები ან დღეები და თითოეულისთვის ოთხი სტრიქონია — საწყისი ნაშთი, შემოსული თანხები, გასული თანხები და საბოლოო ნაშთი. სირთულე ფორმაში კი არა, ყველა სავალდებულო გადახდის გათვალისწინებაშია.
ფულადი მდგომარეობის კონტროლში შემდეგი ნაბიჯები დაგეხმარებათ:
- ნაბიჯი 1. ჩამოწერეთ ხელშეკრულების ეტაპები და თარიღები, როდესაც თანხის მიღება რეალურად შეგიძლიათ, გადავადებისა და სამუშაოების მიღება-ჩაბარების გათვალისწინებით.
- ნაბიჯი 2. დროში გაანაწილეთ ხარჯები: მასალები, ქვეკონტრაქტორები, ავანსები, ხელფასები და ლოგისტიკა.
- ნაბიჯი 3. დაამატეთ კომპანიის რეგულარული გადახდები, რომლებიც პროექტმა უნდა დაფაროს: კავშირი, იჯარა, ბუღალტერია, გადასახადები და საწვავი.
- ნაბიჯი 4. ყველაფერი კვირების მიხედვით შეაჯამეთ: შემოსული თანხები ცალკე, გასული თანხები — ცალკე.
- ნაბიჯი 5. გამოთვალეთ ყოველი კვირის საბოლოო ნაშთი და იპოვეთ მინიმალური ნაშთი მთელი პროექტის განმავლობაში.
- ნაბიჯი 6. დააწესეთ უსაფრთხოების წესი: მინიმალური ნაშთი არჩეულ ზღვარს არ უნდა ჩამოსცდეს. ამ ზღვარს რეზერვი ან საკრედიტო ხაზი განსაზღვრავს.
- ნაბიჯი 7. ჩამოწერეთ გადაწყვეტილებები დეფიციტის დასაფარად: წინასწარი გადახდა, შესყიდვის გადატანა, ეტაპების დაყოფა ან მომწოდებელთან შეთანხმება.
თუ პროექტში ანგარიშვალდებული პირებისთვის გაცემული თანხებიც გამოიყენება — ბარათები, ნაღდი ფული ან სამუშაოთა მწარმოებლის მიერ განხორციელებული შესყიდვები — ისინი ცალკე და მოწესრიგებულად უნდა აღრიცხოთ. წინააღმდეგ შემთხვევაში კალენდარი მხოლოდ ქაღალდზე გამოიყურება გამართულად. ამ საკითხზე გამოგადგებათ ანგარიშვალდებული პირებისთვის გაცემული თანხების აღრიცხვა (რუსულ ენაზე).
სტრესტესტი: როგორ აღმოაჩინოთ ფულადი დეფიციტი წინასწარ?
როდესაც კალენდარი მზადაა, რამდენიმე რეალისტური სცენარით მარტივად შეგიძლიათ შეამოწმოთ, რამდენად გაუძლებს ის ცვლილებებს. ეს შემოწმება ხშირად გათვლების პირველ ვერსიაზე უფრო მნიშვნელოვანია.
შეამოწმეთ სამი სტრესსცენარი:
- დამკვეთის გადახდა 7–14 დღით იგვიანებს.
- პროექტის შუა ეტაპზე მასალები 10%-ით ძვირდება.
- ეტაპის დასრულება ერთი კვირით გადაიწევს, ბრიგადა კი ანაზღაურებას კვლავ იღებს.
შემდეგ ორ მაჩვენებელს დააკვირდით: დეფიციტის მაქსიმალურ მოცულობას — ყველაზე რთულ მომენტში რამდენი თანხა გაკლიათ — და მის ხანგრძლივობას — რამდენი კვირის განმავლობაში რჩება ნაშთი უსაფრთხო ზღვარს ქვემოთ. თუ დეფიციტი არსებობს, სჯობს მისი დაფარვის გზა ხელშეკრულების ხელმოწერამდე მოიძიოთ, სანამ პირობების მშვიდად განხილვა ჯერ კიდევ შესაძლებელია.
რომელი გადაწყვეტილებები აგარიდებთ დეფიციტს სამუშაოების დაწყებამდე?
დეფიციტის აღმოჩენის შემდეგ მმართველობითი გადაწყვეტილებების დრო დგება. მიზანია პროექტის პირობების ისე შეცვლა, რომ თანხა სავალდებულო გადახდებზე ადრე შემოვიდეს ან გადახდის ვადები უფრო მოქნილი გახდეს.
ჩვეულებრივ, შემდეგი მიდგომები მუშაობს:
- გადახედეთ გადახდების გრაფიკს: დაამატეთ მასალების ავანსი, დიდი ეტაპი ორად გაყავით და გადახდა კონკრეტული შედეგების მიღწევას დაუკავშირეთ.
- შესყიდვები შესაბამისი სამუშაოების დაწყების პერიოდს მიუახლოვეთ; ერთჯერადი შესყიდვა ნაწილობრივი მიწოდებით ჩაანაცვლეთ.
- მომწოდებლებს ზოგიერთი პოზიციის მიწოდების შემდეგ გადახდაზე ან გადავადებაზე შეუთანხმდით.
- შექმენით რეზერვი და რეგულარულად შეავსეთ. 101-ს ცალკე სტატია აქვს კომპანიის სარეზერვო ფონდის შესახებ.
თუ პროექტის მარჟა ისედაც მინიმალურია, ხარჯების გადაჭარბების ან შეფერხებებისას ფულის ნაკლებობის რისკი იზრდება. გადაამოწმეთ ფულადი გეგმა. დაუბრუნდით პროექტის ეკონომიკურ გათვლებს და დარწმუნდით, რომ მარჟინალური მოგება ვადებთან, წუნთან, სამუშაოების ხელახლა შესრულებასა და ლოგისტიკასთან დაკავშირებულ რისკებს ფარავს. პრაქტიკული მიდგომაა პროექტების რენტაბელობის რეგულარულად გამოთვლა და ობიექტების ერთმანეთთან შედარება. სტატია რენტაბელობის შესახებ ამ პროცესის აწყობაში დაგეხმარებათ.
როგორ მართოთ პროექტის ფინანსები 101 აპლიკაციაში?
ცხრილები მუშაობს, სანამ პროექტები ცოტაა და ყველა გადახდა ერთი ადამიანის ხელში გადის. შემდეგ ჩნდება ანგარიშვალდებული პირებისთვის გაცემული თანხები, რამდენიმე ობიექტი, რამდენიმე ბარათი და გზად გაკეთებული შესყიდვები. ამ დროს გათვლები რეალობას შეიძლება აღარ ემთხვეოდეს.
101 აპლიკაციაში პროექტის მიხედვით აღირიცხება შემოსული თანხები და ხარჯები. პროექტის ბალანსი შემოსულ თანხებსა და აღრიცხულ ხარჯებს შორის სხვაობას აჩვენებს; ის კონკრეტული მონაწილის ხელთ არსებულ თანხას არ უდრის.
კომპანიის ფონდში „ანალიტიკა“ პერიოდების მიხედვით აღრიცხულ საოპერაციო ხარჯებს აჩვენებს.
განყოფილებაში „მოგება და ზარალი“ ფონდის მოგება და პროექტებიდან გადმორიცხვები ცალ-ცალკე არის ნაჩვენები. ფონდის მოგება თითოეული პროექტის სრულ მოგებას არ უდრის. შედეგების სისრულე შეტანილ მონაცემებსა და თქვენს უფლებებზეა დამოკიდებული. გადახდების კალენდარი და მოგებისა და ზარალის სრული ანგარიში ცალკე შეამოწმეთ: ფულის მოძრაობის აღრიცხვა თავისთავად არ ნიშნავს, რომ ისინი ავტომატურად მიიღება.
თუ პროექტის აღრიცხვის მთლიანი ლოგიკის — ხარჯების მუხლების, გეგმისა და ფაქტის შედარების, ანგარიშვალდებული პირებისთვის გაცემული თანხებისა და ანგარიშგების — გაგება გსურთ, დაიწყეთ სტატიით „პროექტის ფინანსური მართვა: როგორ აწარმოოთ ბიუჯეტი და აკონტროლოთ ფული 101 აპლიკაციაში“.
ხელმძღვანელისთვის მნიშვნელოვანია, ფულად მდგომარეობას რეგულარულად ადევნოს თვალი. ფულადი ნაკადების ანგარიში, მოგებისა და ზარალის ანგარიში და ბალანსი ერთობლივად სურათს ნათელს ხდის: ხედავთ, რა ხდება თითოეულ ობიექტსა და მთლიან კომპანიაში. თუ ანგარიშების შესახებ ცოდნა ჯერ ერთიან სურათს არ გაძლევთ, გამოგადგებათ სტატია შემოსავლებისა და ხარჯების აღრიცხვის შესახებ.
ფინანსურ განყოფილებებზე წვდომა მოქმედ ტარიფსა და კომპანიაში თქვენს უფლებებზეა დამოკიდებული.
თუ გსურთ ნახოთ, როგორ მუშაობს ეს ყველაფერი 101 აპლიკაციაში, ჩაეწერეთ პროდუქტის დემონსტრაციაზე.
ხელშეკრულების ხელმოწერამდე შესამოწმებელი საკითხები
ამ სიის გავლას 20 წუთში შეძლებთ, როდესაც ხარჯთაღრიცხვა უკვე მზადაა, ხელშეკრულება კი ჯერ განხილვის ეტაპზეა. ის დაგეხმარებათ, თავიდან აიცილოთ სიტუაცია, როცა ციფრებით ყველაფერი რიგზეა, შემდეგ კი ფული აღარ გყოფნით.
- შეამოწმეთ პროექტის მოგება: შემოსავალი ფარავს პირდაპირ დანახარჯებს, ზედნადებ ხარჯებსა და ვადებთან დაკავშირებული რისკების რეზერვს.
- შეადგინეთ ფულადი ნაკადები კვირების მიხედვით და იპოვეთ მინიმალური ნაშთი.
- შეამოწმეთ გადახდის 7–14 დღით დაგვიანების სცენარი და განსაზღვრეთ დეფიციტის მაქსიმალური მოცულობა.
- გადახდების გრაფიკი ისე შეათანხმეთ, რომ შესყიდვები და გასაცემი ავანსები დამკვეთისგან თანხის მიღებას არ უსწრებდეს.
- შექმენით სარეზერვო ფონდი და განსაზღვრეთ მისი შევსების წესი.
- განსაზღვრეთ, ვინ არის პასუხისმგებელი ანგარიშვალდებული პირებისთვის გაცემულ თანხებზე და რა ვადაში უნდა წარადგინონ ჩეკები ანგარიშის დასახურად.
თუ ამ სიის გავლის შემდეგ კალენდარი კვლავ დეფიციტს აჩვენებს, ესეც შედეგია. შეგიძლიათ პროექტის პირობები შეცვალოთ ან მასზე უარი თქვათ მანამ, სანამ მის დაფინანსებას საკუთარი ფულით დაიწყებთ.
